w kategorii Ordynacja podatkowa

Blokada rachunku podmiotu kwalifikowanego

Art. 119zv – 119zzd Ordynacji podatkowej

Blokada rachunku podmiotu kwalifikowanego ma na celu przeciwdziałanie wykorzystywaniu sektora bankowego do wyłudzeń skarbowych. W niniejszym artykule omówię zasady działania dotyczące tego instrumentu podatkowego. Odpowiem m.in. na pytania: Kto dokonuje blokady rachunku bankowego? Na jaki czas rachunek bankowy podatnika może zostać zablokowany? Czym różni się blokada krótka rachunku bankowego od blokady długiej?

 

Kto stosuje blokadę rachunku podmiotu kwalifikowanego?

Blokady rachunku podmiotu kwalifikowanego dokonuje bank lub spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa na żądanie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej (KAS). Żądanie to zawiera:

1) oznaczenie numeru rachunku podmiotu kwalifikowanego;

2) okres blokady rachunku podmiotu kwalifikowanego.

Po otrzymaniu takiego żądania bank lub spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa odnotowują datę i godzinę jego otrzymania oraz dokonują blokady rachunku podmiotu kwalifikowanego. Bank nie ocenia zasadności żądania oraz nie weryfikuje, czy przesłanki do dokonania blokady rzeczywiście wystąpiły. Bank lub spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa nie informują podmiotu kwalifikowanego o blokadzie rachunku.

 

Krótka oraz długa blokada rachunku podmiotu kwalifikowanego

Ze względu na okres trwania blokady oraz przesłanki jej stosowania wyróżniamy krótką oraz długą blokadę rachunku bankowego. Długa blokada rachunku podmiotu kwalifikowanego może nastąpić po zakończeniu krótkiej blokady i jest niejako jej przedłużeniem. Inne są również przesłanki do stosowania krótkiej oraz długiej blokady rachunku bankowego.

 

Krótka blokada rachunku bankowego podmiotu kwalifikowanego

Krótką blokadę rachunku bankowego stosuje bank lub spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa na żądanie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej. Może ona trwać maksymalnie 72 godziny. Podatnik nie jest informowany przez bank o jej dokonaniu.

Krótka blokada rachunku bankowego – stan prawny do 21 sierpnia 2018 r.

W stanie prawnym obowiązującym do 21 sierpnia 2018 r. Szef KAS w celu dokonania blokady krótkiej musiał wydać postanowienie o blokadzie rachunku podmiotu kwalifikowanego na okres nie dłuższy niż 72 godziny. Postanowienie to było doręczane podmiotowi kwalifikowanemu i mogło być przez niego zaskarżone wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rozpoznanie tego wniosku następowało postanowieniem, które mogło być z kolei zaskarżone do wojewódzkiego sądu administracyjnego. W obecnym stanie prawnym (obowiązującym od  22 sierpnia 2018 r.) nie ma możliwości zaskarżenia do sądu administracyjnego postanowienia  dotyczącego samoistnej krótkiej blokady rachunku bankowego (a więc takiej, która nie została przedłużona blokadą długą). Wynika to z tego, że postanowienie Szefa KAS o blokadzie krótkiej zastąpiono żądaniem blokady krótkiej kierowanym do banku.

 

Przesłanki zastosowania krótkiej blokady rachunku bankowego

Krótkiej blokady rachunku bankowego dokonać można, gdy:

1) podmiot kwalifikowany może wykorzystywać działalność banków lub spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych do celów mających związek z wyłudzeniami skarbowymi lub do czynności zmierzających do wyłudzenia skarbowego,

2) a blokada rachunku podmiotu kwalifikowanego jest konieczna, aby temu przeciwdziałać.

Występują więc tutaj dwie przesłanki, które wystąpić muszą razem. Chodzi zatem o sytuację, gdy np. podatnik VAT złożył deklarację w podatku VAT za danym okres rozliczeniowy, w której wykazał nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy, zaś zwrot może okazać się nienależny, na co wskazują obiektywne okoliczności w danej sprawie. Oczywiście w chwili skierowania przez Szefa KAS do banku żądania dokonania krótkiej blokady rachunku bankowego, organ ten powinien posiadać informacje uzasadniające (uprawdopodabniające), że podatnik usiłuje wyłudzić nienależny zwrot VAT. Badanie spełnienia przesłanek uzasadniających dokonanie krótkiej blokady rachunku bankowego podlegać będzie kontroli sądu administracyjnego wyłącznie wówczas, gdy po jej zakończeniu dokonana zostanie długa blokada rachunku bankowego. W innym przypadku, a więc gdy krótka blokada nie zostanie przedłużona na dalszy okres, podatnik pozbawiony jest jakiejkolwiek możliwości weryfikacji przez niezawisły sąd zasadności stosowania wobec niego krótkiej blokady rachunku bankowego.

Wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2020 r., I FSK 491/20:
Zgodna z konstytucyjnymi zasadami wykładnia i analiza treści art. 119zv § 1 i art. 119zw § 1 Ordynacji podatkowej prowadzi do wniosku, że przesłanki tzw. krótkiej blokady rachunku podlegają kontroli sądowo-administracyjnej na podstawie art. 134 § 1 w zw. z art. 135 p.p.s.a. w przypadku zaskarżenia postanowienia Szefa KAS w przedmiocie przedłużenia tejże blokady na czas oznaczony.

Wyrok NSA z dnia 3 marca 2020 r., I FSK 1888/19:
Przyjęcie stanowiska “o ograniczeniu sądowej kontroli tylko i wyłącznie do «istnienia obawy niewykonania zobowiązania podatkowego i czy to zobowiązanie przekracza równowartość 10.000 euro», prowadziłoby zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego do istotnego naruszenia zasad konstytucyjnych.

 

Długa blokada rachunku podmiotu kwalifikowanego

Długa blokada rachunku bankowego może nastąpić wyłącznie jako przedłużenie dokonanej przed nią blokady krótkiej. Długa blokada rachunku bankowego następuje w drodze postanowienia wydanego przez Szefa KAS. Blokada długa trwać może maksymalnie 3 miesiące.

Skuteczność długiej blokady rachunku bankowego

Skuteczność dokonania długiej blokady rachunku bankowego uzależniona jest od przekazania przez Szefa KAS do banku żądania dokonania długiej blokady rachunku bankowego do końca stosowania krótkiej blokady rachunku bankowego, a więc w praktyce w czasie 72 godzin. Niezwłocznie po otrzymaniu od banku informacji o przedłużeniu blokady rachunku podmiotu kwalifikowanego, Szef KAS doręcza podatnikowi postanowienie o dokonaniu długiej blokady rachunku bankowego.

Postanowienie o długiej blokadzie rachunku bankowego

Postanowienie o długiej blokadzie rachunku bankowego powinno zawierać:

1) oznaczenie numeru rachunku podmiotu kwalifikowanego;

2) zakres blokady rachunku podmiotu kwalifikowanego;

3) oznaczenie terminu przedłużenia blokady rachunku podmiotu kwalifikowanego;

4) uzasadnienie przedłużenia blokady rachunku podmiotu kwalifikowanego;

5) pouczenie o przepisach prawa.

Przesłanki do dokonania długiej blokady rachunku bankowego

Uzasadnienie przedłużenia blokady rachunku bankowego podmiotu kwalifikowanego powinno zmierzać do wykazania, że w okolicznościach danej sprawy wystąpiła przesłanka do dokonania długiej blokady rachunku bankowego. Przesłanką tą jest uzasadniona obawa, że podmiot kwalifikowany nie wykona istniejącego lub mającego powstać zobowiązania podatkowego lub zobowiązania z tytułu odpowiedzialności podatkowej osób trzecich, przekraczających równowartość 10 000 euro.

Postępowanie zażaleniowe w sprawie postanowienia o długiej blokadzie rachunku bankowego

Postanowienie o długiej blokadzie rachunku bankowego jest zaskarżalne zażaleniem do Szefa KAS. Zażalenie jest rozpatrywane niezwłocznie, jednak nie później niż w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania. W razie przekroczenia 7-dniowego terminu na rozpoznanie zażalenia przez Szefa KAS podatnikowi przysługuje skarga na bezczynność do WSA (zob. np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 marca 2019 r., III SAB/Wa 21/19).

Jednakże zwrócić trzeba uwagę, że do biegu 7-dniowego terminu na rozpoznanie zażalenia nie wlicza się sobót ani dni ustawowo wolnych od pracy.

Postępowanie zażaleniowe toczy się według zasad właściwych dla postępowania podatkowego. Podatnik może więc w jego trakcie przedstawiać dowody, w tym przede wszystkim dokumenty, wskazujące na to, że nie występuje w jego sprawie uzasadniona obawa niewykonania zobowiązania podatkowego.

Wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2020 r., I FSK 335/20:
Zastosowanie tzw. długiej blokady rachunku bankowego powinno zostać poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym w związku z odesłaniem zawartym w art. 119zzb § 4 Ordynacji podatkowej.

Na postanowienie ostateczne Szefa KAS przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Rozpatrzenie skargi następuje w terminie 30 dni od dnia otrzymania akt wraz z odpowiedzią na skargę.

Marek Szymała
Adwokat. Partner w Szymała Zaremba Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych Sp. p. Wpisany na listę adwokatów prowadzoną przez Okręgową Radę Adwokacką we Wrocławiu. Specjalizacje: prawo podatkowe, postępowanie podatkowe, prawo karne skarbowe, postępowanie sądowoadministracyjne, egzekucja administracyjna.