w kategorii Ordynacja podatkowa

odpowiedzialność osób trzecich za zobowiązania podatkoweOdpowiedzialność podatkowa członków zarządu spółki z o.o. za zobowiązania podatkowe tej spółki jest odpowiedzialnością podatkową osoby trzeciej. Regulacje prawne dotyczące odpowiedzialności podatkowej osób trzecich zamieszczone zostały w rozdziale 15 Ordynacji podatkowej pt: “Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich”. W niniejszym artykule wyjaśnię m.in. jakie są przesłanki odpowiedzialności członków zarządu sp. z o.o. za zobowiązania podatkowe tej spółki, jaki jest zakres tej odpowiedzialności oraz jak kształtuje się przedawnienie tej odpowiedzialności.

 

Zakres odpowiedzialności podatkowej członka zarządu spółki z o.o.

Za zaległości podatkowe spółki z o.o. członek zarządu odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką. Odpowiedzialność ta rozciąga się również na:

1) podatki niepobrane oraz pobrane, a niewpłacone przez płatników lub inkasentów;

2) odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych;

3) niezwrócone w terminie zaliczki naliczonego podatku od towarów i usług oraz za oprocentowanie tych zaliczek;

4) koszty postępowania egzekucyjnego.

 

Przesłanki pozytywne odpowiedzialności członka zarządu

Do przesłanek pozytywnych, których wystąpienie determinuje odpowiedzialność członka zarządu za zobowiązanie podatkowe spółki z o.o. zalicza się:

1) istnienie zobowiązania podatkowego spółki z o.o.,

2) niezaspokojenie wierzyciela podatkowego z majątku spółki,

3) nieskuteczność całkowita albo częściowa prowadzonej egzekucji z majątku spółki z o.o.

 

Przesłanki negatywne odpowiedzialności członka zarządu

Członek zarządu spółki z o.o. może uwolnić się od odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe tej spółki jeżeli wykaże, że:

1) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu,

albo

2) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy.

Osobą zgłaszająca wniosek o upadłość spółki z o.o. nie musi być członek zarządu. Może nią być na przykład wierzyciel spółki z o.o. Najistotniejsze z punktu widzenia skutecznego uchylenia się przez członka zarządu od odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe spółki z o.o. jest wykazanie, że wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony w odpowiednim czasie. Przez odpowiedni czas rozumieć należy termin wyznaczony w art. 21 § 1 Prawa upadłościowego.

[art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego w stanie prawnym od 01.01.2016 r.]

Dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości.

Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek, o którym mowa w ust. 1, spoczywa na każdym, kto na podstawie ustawy, umowy spółki lub statutu ma prawo do prowadzenia spraw dłużnika i do jego reprezentowania, samodzielnie lub łącznie z innymi osobami.

 

Podstawa do ogłoszenia upadłości zachodzi, gdy spółka z o.o. jest niewypłacalna. Stan niewypłacalności spółki z o.o. oznacza, że utraciła ona zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych.

Domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące.

Dłużnik będący osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące.

Domniemywa się, że zobowiązania pieniężne dłużnika przekraczają wartość jego majątku, jeżeli zgodnie z bilansem jego zobowiązania, z wyłączeniem rezerw na zobowiązania oraz zobowiązań wobec jednostek powiązanych, przekraczają wartość jego aktywów, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące.

 

Do końca 2015 roku obowiązywał, krótszy 2 tygodniowy termin na zgłoszenie wniosku o upadłość od dnia wystąpienia sytuacji niewypłacalności spółki z o.o.:

[art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego w stanie prawnym do 31.12.2015 r.]

Dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości.

Wyrok NSA z 5.09.2017 r., II FSK 2065/15:

Właściwy czas oznacza, że zgłaszając wniosek o upadłość zarząd (członek zarządu) uczynił ze swej strony wszystko, by nie dopuścić do zniweczenia celu postępowania upadłościowego poprzez stworzenie sytuacji, w której niektórzy wierzyciele są zaspokajani kosztem innych.

Wyrok NSA z 9.7.2015 r., II FSK 1383/13:

Przy ustalaniu właściwego czasu na zgłoszenie wniosku o upadłość w rozumieniu tego przepisu nie należy mechanicznie przenosić terminu wskazanego w Prawie upadłościowym i naprawczym, ale w warunkach konkretnej sprawy oceniać samo zaistnienie przesłanek zgłoszenia wniosku o upadłość, jak i to, że z punktu widzenia realizacji celu postępowania upadłościowego i art. 116 o.p. wniosek o upadłość powinien być zgłoszony w takim czasie, żeby wszyscy wierzyciele mieli możliwość uzyskania równomiernego, chociażby częściowego, zaspokojenia z majątku spółki.

 

Warunek zgłoszenia wniosku o upadłość

Podkreślić należy, że przepisy Ordynacji podatkowej wskazują wyłącznie na zgłoszenie wniosku o upadłość spółki z o.o. we właściwym czasie. Pozostaje bez znaczenia dla uwolnienia się od odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe członka zarządu tej spółki to jakim rozstrzygnięciem sądu upadłościowego zakończy się sprawa z tego wniosku. Istotne jest to, aby wniosek ten nie został zwrócony przez sąd, ponieważ wówczas nie wywoła on żadnego skutku prawnego.

Wyrok NSA w Szczecinie z 13.2.2002 r., SA/Sz 1856/00:

Istotną okolicznością powodującą odstąpienie od orzeczenia o odpowiedzialności za zobowiązania spółki członka zarządu jest sam fakt złożenia wniosku o ogłoszeniu upadłości we właściwym czasie. Przepis art. 116 Ordynacji podatkowej regulujący tę kwestię nie uzależnia tego zwolnienia od sposobu rozstrzygnięcia przez Sąd wniosku co do zasadności.

Wyrok NSA z 10.04.2015 r., II FSK 852/13:

Zarządzenie o zwrocie wniosku o ogłoszenie upadłości (niezależnie od tego, czy merytorycznie trafne, skoro nie zostało zaskarżone) oznacza, że skarżący nie zgłosił wniosku prawidłowo, kiedy jeszcze mógł za spółkę działać, choć należy się zgodzić, że nie ponosi on winy za nieuzupełnienie braków wniosku.

 

Niezłożenie wniosku o upadłość a brak zawinienia członka zarządu

Wykazanie, że brak zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki nastąpił bez winy członka zarządu należy rozpatrywać wyłącznie wówczas, gdy wniosek taki nie został w ogóle złożony.

Wyrok NSA z 26.5.2017 r., I FSK 1660/15:

Do badania istnienia przesłanki winy bądź jej braku można przejść jedynie wtedy, gdy ustalono, że nie został zgłoszony wniosek o ogłoszenie upadłości (nie wszczęto postępowania układowego). Gdy wniosek o ogłoszenie upadłości został zgłoszony, art. 116 § 1 pkt 1 lit. b o.p. nie znajduje w ogóle zastosowania i nie ma potrzeby rozważania przesłanki winy (jej braku) po stronie członka zarządu spółki. W art. 116 § 1 pkt 1 lit. b o.p. ustawodawca nie odwołał się bowiem do „właściwego czasu”, tak jak to zrobił w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a tej ustawy, co nie może pozostać bez wpływu na wynik wykładni tego przepisu.

Wskutek braku zdefiniowania w przepisach prawa podatkowego pojęcia winy sądy administracyjne odwołują się do rozumienia tego pojęcia w prawie cywilnym.

Wyrok NSA z 30.6.2017 r., I FSK 1990/15:

Ze względu na brak zdefiniowania pojęcia winy w o.p. należy w tym zakresie sięgać do wzorców wypracowanych w prawie cywilnym. Przyjąć zatem należy, że w art. 116 § 1 pkt 1 lit. b o.p. chodzi o każdą postać winy, a nie tylko o winę umyślną.

 

Przesłanka wskazania mienia spółki na zaspokojenie wymagalnej zaległości podatkowej

Trzecią przesłanką pozwalającą uwolnić się od odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe spółki przez członka zarządu jest wskazanie mienia spółki, z którego możliwe będzie zaspokojenie wierzyciela w znacznej części.

Wyrok NSA z 10.4.2015 r., I FSK 366/14:

Od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością członek zarządu tej spółki może uwolnić się wskazując mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Wskazane mienie musi więc:

– faktycznie istnieć i nadawać się do egzekucji pozytywnie rokującej na wyegzekwowanie znacznych kwot, odnosząc to do wysokości zaległości podatkowych,

– przedstawiać realną wartość finansową, co jest niezbędne dla oceny, czy egzekucja z danego mienia umożliwi zaspokojenie długów, m.in. zaległości podatkowych spółki.

Określenie “zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części” oznacza, że można przewidzieć z dużą dozą pewności, że egzekucja będzie skuteczna i doprowadzi do wyegzekwowania należności, a ich wysokość będzie miała wartość stanowiącą znaczny (duży) odsetek porównując ją z wysokością zaległości podatkowych spółki.

 

Zakres czasowy odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania podatkowe spółki

Odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu podatków, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu. Osoba, która była a już nie jest członkiem zarządu spółki z o.o. odpowiada wyłącznie za zobowiązania podatkowe tej spółki, których termin płatności upływał w czasie, gdy pełniła ona funkcję członka zarządu w tej spółce.

 

Postępowanie w sprawie odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania podatkowe spółki

Odpowiedzialność podatkowa członka zarządu za zobowiązanie podatkowe spółki z o.o. zawsze ustalana jest w drodze decyzji podatkowej. Decyzja ta jest decyzją ustalającą zobowiązanie podatkowe wobec członka albo byłego członka zarządu spółki z o.o. Decyzja podatkowa może zostać wydana wyłącznie w postępowaniu podatkowym.

Warunkiem wszczęcia postępowania podatkowego wobec członka za zobowiązania podatkowe spółki jest doręczenie decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego wobec spółki z o.o.

 

Konieczność prowadzenia postępowania wobec wszystkich członków zarządu spółki z o.o.

Solidarna odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania podatkowe spółki z o.o. jest odpowiedzialnością solidarną. Jednakże ze względu na to, że art. 116 Ordynacji podatkowej ma charakter materialnoprawny postępowanie dotyczące odpowiedzialności podatkowej członków zarządu za zobowiązania spółki musi być prowadzone wobec wszystkich członków zarządu mogących ponosić odpowiedzialność za to zobowiązanie.

Uchwała NSA z 9.3.2009 r., I FPS 4/08:

Przepis art. 116 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa nakłada obowiązek na organ podatkowy prowadzenia postępowania w przedmiocie odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z o.o. wobec wszystkich osób mogących ponosić taką odpowiedzialność.

 

Przedawnienie odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania podatkowe spółki z o.o.

Przy odpowiedzialności podatkowej członka zarządu za zobowiązania spółki z o.o. wyróżnić należy dwa terminy „przedawnienia”. Pierwsze, dotyczące przedawnienia terminu do wydania ustalającej decyzji o odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania podatkowe spółki. Drugie, dotyczące przedawnienia zobowiązania podatkowego wynikającego z decyzji o odpowiedzialności podatkowej członka zarządu za zobowiązania podatkowe spółki.

Termin na wydanie decyzji ustalającej odpowiedzialność podatkową członka zarządu za zobowiązania podatkowe spółki wynosi 5 lat i biegnie od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość podatkowa spółki. Zarzut ten podnoszony będzie w postępowaniu wymiarowym dotyczącym odpowiedzialności podatkowej członka zarządu za zobowiązania podatkowe spółki.

Termin przedawnienia zobowiązania podatkowego członka zarządu ustalonego decyzją o odpowiedzialności osoby trzeciej przedawnia się w terminie 3 lat od końca roku kalendarzowego, w którym została doręczona decyzja o odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania podatkowe spółki. Zarzut ten podnoszony będzie na etapie postępowania egzekucyjnego w administracji.