Uproszczona procedura łączenia spółek sióstr – mimo niewątpliwych zalet – nie cieszyła się dotąd dużą popularnością. Powodem tego były wątpliwości interpretacyjne dotyczące skutków podatkowych tej formy reorganizacji. Wchodząca w życie 18 września 2025 roku nowelizacja ustawy o CIT kładzie kres tym wątpliwościom w sposób korzystny dla podatników.
Na czym polega uproszczone połączenie spółek sióstr?
Uproszczone połączenie spółek sióstr (zwane także połączeniem horyzontalnym lub „siostrzanym”) to rozwiązanie stosunkowo nowe. Przepisy regulujące tę procedurę (art. 5151 i 516 § 61) wprowadzono do Kodeksu spółek handlowych (KSH) 15 września 2023 roku. Minęła zatem dopiero druga rocznica ich obowiązywania.
Warto przypomnieć, że ten nowy uproszczony tryb łączenia spółek może znaleźć zastosowanie w dwóch sytuacjach:
1) gdy jeden wspólnik posiada bezpośrednio lub pośrednio udziały lub akcje w łączących się spółkach,
2) gdy wspólnicy łączących się spółek posiadają udziały lub akcje w tej samej proporcji we wszystkich łączących się spółkach.
Uproszczenie procedury połączeniowej polega na tym, że jest ona bezemisyjna, czyli odbywa się bez przyznawania udziałów/akcji spółki przejmującej. Brak konieczności przyznawania udziałów/akcji spółki przejmującej oznacza zaś, że przy uproszczonym łączeniu się spółek sióstr nie dochodzi do podwyższenia kapitału zakładowego spółki przejmującej. W konsekwencji nie ma też konieczności ustalania stosunku wymiany udziałów/akcji ani dokonywania ewentualnych dopłat.
W przypadku uproszczonego połączenia przez przejęcie przez spółkę, w której jeden wspólnik posiada bezpośrednio lub pośrednio wszystkie udziały/akcje w spółce przejmującej i w spółce lub spółkach przejmowanych, zakres obowiązków formalnych jest znacząco ograniczony. Poza wspomnianą już rezygnacją z podwyższenia kapitału zakładowego i ustalania parytetu wymiany udziałów/akcji, katalog uproszczeń obejmuje też m.in.:
1) brak konieczności badania planu połączenia przez biegłego rewidenta i sporządzania opinii z badania,
2) zwolnienie zarządu spółki przejmowanej z obowiązku sporządzenia sprawozdania uzasadniającego połączenie,
3) brak konieczności podejmowania uchwały o połączeniu w spółce przejmowanej.
Dzięki temu uproszczone połączenie spółek sióstr można przeprowadzić sprawniej niż standardową procedurę połączenia. Brak wymogu angażowania biegłego rewidenta oznacza też niższe koszty tego trybu w porównaniu z trybem standardowym. Niewątpliwie zatem ten nowy rodzaj połączenia uproszczonego jest rozwiązaniem korzystnym. Może być ono szczególnie atrakcyjne dla spółek należących do tej samej grupy kapitałowej, ponieważ daje szansę na łatwiejsze przeprowadzenie konsolidacji i optymalizacji dotychczasowej struktury.
Problem z neutralnością podatkową połączenia spółek sióstr
Niestety, wprowadzając do KSH w 2023 roku nowy uproszczony tryb połączenia, ustawodawca nie dostosował odpowiednio przepisów ustawy o CIT. W praktyce to, co z perspektywy formalnoprawnej stanowi istotne uproszczenie, stało się jednocześnie źródłem problemów na gruncie art. 12 ust. 1 pkt 8d ustawy o CIT. W świetle dotychczasowego brzmienia tego przepisu przychód po stronie spółki przejmującej stanowi ustalona na dzień poprzedzający dzień łączenia wartość rynkowa majątku podmiotu przejmowanego otrzymanego przez spółkę przejmującą w części przewyższającej wartość emisyjną udziałów (akcji) przydzielonych udziałowcom (akcjonariuszom) spółek łączonych. Innymi słowy, dla spółki przejmującej przychodem jest różnica między wartością rynkową majątku a wartością emisyjną udziałów/akcji.
Problem ze stosowaniem tego przepisu w przypadku uproszczonego połączenia spółek sióstr polegał na tym, że do emisji udziałów/akcji w ogóle wówczas nie dochodzi. Organy podatkowe stanęły na stanowisku, że skoro nie ma emisji udziałów/akcji, to „wartość emisyjna” wynosi zero. Cała wartość rynkowa majątku spółki przejmowanej, otrzymanego przez spółkę przejmującą, stanowi zatem dla tej ostatniej przychód. Taką niekorzystną dla podatników wykładnię przepisów Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (KIS) przedstawił m.in. w interpretacjach indywidualnych: z 20 lutego 2025 roku, znak: 0114-KDIP2-2.4010.689.2024.2.SP, z 13 sierpnia 2025 roku, znak: 0111-KDIB1-1.4010.298.2025.3.AND oraz z 20 sierpnia 2025 r., znak: 0111-KDIB1-1.4010.251.2025.5.RH.
Sądy administracyjne w większości stawały po stronie podatników, podkreślając neutralność podatkową bezemisyjnego połączenia spółek. Jako przykład można wskazać wyroki WSA w Warszawie z 10 lipca 2024 roku, sygn. III SA/Wa 947/24 oraz z 3 października 2024 roku, sygn. III SA/Wa 1425/24.
Linia orzecznicza wojewódzkich sądów administracyjnych nie była jednak jednolita i pojawiały się także orzeczenia niekorzystne dla podatników. Restrykcyjne podejście Dyrektora KIS zaaprobował np. WSA we Wrocławiu w wyroku z 25 czerwca 2024 roku, sygn. I SA/Wr 104/24.
Brak przychodu przy połączeniu spółek sióstr przesądzony w ustawie o CIT
Dostrzegając te sprzeczne stanowiska i interpretacje, ustawodawca zdecydował się w końcu dokonać zmiany w ustawie o CIT. W wyniku nowelizacji, która wchodzi w życie 18 września 2025 roku, art. 12 ust. 1 pkt 8d in fine ustawy o CIT wyraźnie przesądza, że:
przychód nie powstaje w przypadku połączenia przeprowadzanego na podstawie art. 5151 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych.
Zmianę tę należy ocenić pozytywnie. Kładzie ona bowiem kres dotychczasowym wątpliwościom interpretacyjnym i zmierza w kierunku zapewnienia neutralności podatkowej uproszczonego połączenia spółek sióstr.
Jednocześnie pamiętać trzeba, że na gruncie ustawy o CIT neutralność podatkowa połączenia spółek zależy także od spełnienia dalszych warunków. W szczególności połączenie powinno mieć odpowiednie uzasadnienie ekonomiczne, a spółka przejmująca musi ująć majątek spółki przejmowanej w swoich księgach w takiej samej wartości, w jakiej był on wykazany w księgach spółki przejmowanej.
Praktyczne skutki nowelizacji
Eliminując dotychczasowe spory interpretacyjne, nowelizacja ustawy o CIT w istotny sposób ogranicza ryzyko podatkowe związane z uproszczonym połączeniem spółek sióstr. Dzięki temu bezemisyjne łączenie „siostrzanych” spółek staje się realnym narzędziem dla grup kapitałowych planujących reorganizację.
Jeżeli potrzebują Państwo doradztwa podatkowego lub prawnego w związku z zamiarem połączenia spółek, zapraszamy do kontaktu z nami.
Partner w Szymała Zaremba Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych Sp. p. Wpisana na listę radców prawnych prowadzoną przez Okręgową Izbę Radców Prawnych we Wrocławiu. Posiada także uprawnienia doradcy podatkowego. Specjalizacje: prawo spółek i M&A, prawo kontraktów, prawo podatkowe. Zajmuje się również prowadzeniem mediacji w sporach między przedsiębiorcami.
✉ mz@szymalazaremba.pl