w kategorii Postępowanie przed sądami administracyjnymi

Uchwały Naczelnego Sądu AdministracyjnegoUchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego – jak wskazuje sama ich nazwa – podejmowane są wyłącznie przez Naczelny Sąd Administracyjny (NSA). Mają one na celu rozstrzygnięcie zagadnień prawnych budzących poważne wątpliwości w danej sprawie albo wyjaśnienie przepisów prawnych, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych.

 

Podmioty inicjujące podjęcie uchwały przez Naczelny Sąd Administracyjny

Podmiotami inicjującymi postępowanie w sprawie podjęcia przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały mogą być wyłącznie:

1) Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego, Prokurator Generalny, Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców, Rzecznik Praw Dziecka w przypadku wyjaśnienia przepisów prawnych których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych (uchwały abstrakcyjne);

2) dany skład orzekający WSA albo NSA, jeżeli dane zagadnienie prawne budzi poważne wątpliwości interpretacyjne w konkretnej sprawie sądowoadministracyjnej (uchwały konkretne).

 

Przedmiot uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego

Uchwała NSA zawsze będzie dotyczyć wykładni przepisów prawa. Chodzi o wyjaśnienie jak należy rozumieć, a co za tym idzie, jak należy stosować określone przepisy podlegające wyjaśnieniu w uchwale NSA. Mogą to być przepisy prawa materialnego, procesowego, jak i ustrojowego. Uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego nie będzie więc dotyczyć ustaleń faktycznych w konkretnej sprawie sądowoadministracyjnej. Jej przedmiotem nie będzie również kontrola, czy w danej sprawie organ podatkowy albo WSA naruszył prawo. Uchwały NSA mają charakter abstrakcyjny albo konkretny. Obie łączy wspólny mianownik – wyjaśniają one jak należy rozumieć pojęcia użyte przez ustawodawcę w tekście ustawy.

 

Uchwały abstrakcyjne

Uchwały abstrakcyjne podejmowane są w celu wyjaśnienia przepisów prawnych, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych. Ich przedmiotem są więc wątpliwości prawne, które nie mają bezpośredniego związku z postępowaniem toczącym się w indywidualnej sprawie sądowoadministracyjnej. Z art. 269 § 1 p.p.s.a. wynika jednak, że również w indywidualnych sprawach uchwały abstrakcyjne posiadają tzw. ogólną moc wiążącą.
Wyrok NSA z dnia 5.11.2010 r., II FSK 1149/09.

 

Uchwały konkretne

Uchwały podejmowane na podstawie art. 15 § 1 pkt 3 p.p.s.a. mają istotne znaczenie dla funkcjonowania sądownictwa administracyjnego, a ich podstawowym celem jest zapewnienie jednolitości orzecznictwa sądów, lecz jedynie w tych sprawach, w których pojawiły się konkretne wątpliwości, co zostało wprost wyartykułowane w tym przepisie. Przedmiotem uchwał podejmowanych w tym trybie nie mogą być abstrakcyjne wątpliwości prawne.
Postanowienie NSA z dnia 6.11.2017, II FPS 5/17.

Skład orzekający NSA, przedstawiający do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, które wyłoniło się na tle konkretnego stanu faktycznego, powinien powiązać je z okolicznościami faktycznymi sprawy oraz z przepisami prawa, które w kontekście tych okoliczności stanowią źródło wątpliwości prawnych. Wątpliwości te muszą być “poważne”, a za takie uważa się wątpliwości obiektywne, dotyczące kwestii prawnych o zasadniczym znaczeniu dla rozstrzygnięcia sprawy, w której powstały.
Wyrok NSA z dnia 5.7.2016, I OSK 2344/14.

 

Oddziaływanie uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego na orzecznictwo sądowoadministracyjne

Uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego mają na celu ujednolicenie stanowiska judykatury w zakresie zagadnienia prawnego, które wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych lub rodzi poważne wątpliwości interpretacyjne. Co do zasady, stanowisko z uchwały NSA nie wiąże sądu administracyjnego rozpoznającego konkretną sprawę. Sąd zawsze ma “furtkę” w postaci przedstawienia zagadnienia prawnego do ponownego rozpoznania przez odpowiedni skład NSA. Wskazuje na to wprost art. 269 § 1 p.p.s.a.

Jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi.

Należy zwrócić uwagę na to, że WSA albo NSA rozpoznający konkretną sprawę ma dwie możliwości: albo podzieli stanowisko z uchwały NSA i uwzględni je w swoim orzeczeniu, albo nie podzieli tego stanowiska – wówczas niezbędne jest wydanie postanowienia o przedstawieniu do ponownego rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego NSA.

 

Moc wiążąca uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego

Ogólna moc wiążąca uchwały (także konkretnej), ustanowiona w art. 269 § 1 p.p.s.a., wyraża się w tym, że żaden skład orzekający (jakiegokolwiek sądu administracyjnego) nie może rozstrzygnąć kwestii objętej zakresem uchwały w sposób sprzeczny ze stanowiskiem w niej zawartym. Jedyną możliwość odstąpienia od stanowiska zawartego w uchwale stanowi wystąpienie przez skład niepodzielający tego stanowiska do odpowiedniego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z zagadnieniem prawnym.
Wyrok NSA z dnia 26.02.2009 r., I FSK 1379/08.

Moc ogólnie wiążącą posiadają zarówno uchwały abstrakcyjne, jak i tzw. uchwały konkretne, indywidualne. Stanowisko zajęte przez NSA w formie uchwały wiąże więc pośrednio wszystkie składy sądów administracyjnych do momentu zmiany wykładni określonego przepisu przez inną uchwałę.
Wyrok NSA z dnia 11.01.2008 r., I OSK 1942/06.

Uchwała jest uchwałą tzw. konkretną, jeśli podjęta została w następstwie wniesienia konkretnego pytania prawnego na podstawie art. 187 § 1 p.p.s.a. Jednakże jej moc wiążąca nie odnosi się tylko do konkretnej sprawy. Otóż uchwały konkretne posiadają w innych sprawach sądowoadministracyjnych także ogólną moc wiążącą, na co wskazuje art. 269 p.p.s.a.
Wyrok NSA z dnia 4.12.2008 r., II FSK 1284/07

 

Kiedy sąd administracyjny jest bezwzględnie związany uchwałą NSA?

Uchwała NSA wiąże bezwzględnie dany skład sądu rozpoznającego konkretną sprawę, wyłącznie w przypadku przewidzianym w art. 187 § 2 p.p.s.a. Należy zwrócić uwagę, że sytuacja ta dotyczy tych przypadków, gdy w wyniku rozpoznawania skargi kasacyjnej wyłoni się zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości. Podjęta w tym trybie uchwała wiąże bezwzględnie skład NSA rozpoznający skargę kasacyjną.

 

Wniosek o przedstawienie zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia uchwałą NSA w skardze kasacyjnej

Przedstawienie zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości NSA w składzie siedmiu sędziów następuje w formie postanowienia. Postanowienie to jest niezaskarżalne. Strona postępowania sądowoadministracyjnego może w skardze kasacyjnej wnioskować o przedstawienie składowi siedmiu sędziów NSA do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości. Wniosek taki powinien być uzasadniony.

 

Odmowa podjęcia uchwały przez Naczelny Sąd Administracyjny

Wniosek o podjęcie uchwały przez NSA musi być uzasadniony, niezależnie od tego, kto go składa. Naczelny Sąd Administracyjny może podjąć uchwałę albo uznać, że nie zachodzą przyczyny do jej podjęcia. W takiej sytuacji wydaje postanowienie o odmowie podjęcia uchwały.