w kategorii Postępowanie przed sądami administracyjnymi

Wyłączenie sędziego w postępowaniu przed sądami administracyjnymiInstytucja wyłączenia sędziego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi uregulowana została w art. 18 – 22 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.). Wyłączenie sędziego od orzekania w danej sprawie jest przede wszystkim uzasadnione wyeliminowaniem jakichkolwiek wpływów, np. emocjonalnych, zawodowych, rodzinnych, które mogłyby zniekształcić obiektywizm w ocenie danej sprawy sądowej przez osobę wydającą werdykt. Wyłączenie sędziego z orzekania w danej sprawie może nastąpić albo z urzędu albo na wniosek strony postępowania.

 

Przesłanki wyłączenia sędziego z mocy ustawy – art. 18 p.p.s.a.

Przesłanki obligatoryjne wyłączenia sędziego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd administracyjny zobowiązany jest brać pod uwagę na każdym etapie postępowania sądowego. Z mocy samej ustawy sędzia jest wyłączony od orzekania w sprawie jeżeli:

1) jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki;

2) dotyczy ona jego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia;

3) dotyczy ona osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli;

4) był lub jest nadal pełnomocnikiem jednej ze stron;

5) świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą;

6) brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator;

6a) dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie;

7) brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej.

 

Wyłączenie sędziego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zakresie kontroli decyzji wydanej w trybach nadzwyczajnych

Obecne brzmienie art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a nie nasuwa już żadnych wątpliwości co do tego, że sędzia, który poprzednio orzekał w sprawie sądowej, dotyczącej decyzji podatkowej wydanej w trybie zwyczajnym w postępowaniu podatkowym, jest wyłączony z mocy ustawy od orzekania w sprawie  dotyczącej sądowej kontroli decyzji wydanej w trybie nadzwyczajnym, dotyczącym tej samej sprawy podatkowej. Jest to wynikiem wyroku TK z  14.10.2008 r., SK 6/07:

Art. 18 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zakresie, w jakim pomija jako podstawę wyłączenia sędziego od udziału w orzekaniu w postępowaniu sądowym toczącym się po wznowieniu postępowania administracyjnego, jego wcześniejszy udział w orzekaniu w sprawie dotyczącej decyzji wydanej we wznawianym postępowaniu administracyjnym, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Wobec powyższego należy podzielić wątpliwości skarżącej co do orzekania tego samego sędziego w sprawie legalności decyzji o odmowie uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji, którą wcześniej kontrolował w ramach “zwykłego” postępowania sądowoadministracyjnego.

 

Wyłączenie sędziego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi a związek z rozpoznawaną sprawą w przeszłości

Niezależnie od przyczyn wymienionych powyżej sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

Sędzia powinien zawiadomić sąd o zachodzącej podstawie swojego wyłączenia i wstrzymać się od udziału w sprawie (art. 21 p.p.s.a.). Sędzia sądu administracyjnego powinien złożyć wniosek o wyłącznie z orzekania w danej sprawie, jeżeli uprzednio brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji na etapie postępowania podatkowego. Związek sędziego z rozpoznawaną sprawą uzasadnia wyłączenie sędziego sądu administracyjnego również w przypadku, gdy nie brał on udziału w wydaniu zaskarżonej decyzji, ale reprezentował organ podatkowy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, ze skargi podatnika na decyzję, która dotyczyła jednego z wcześniejszego z  okresu rozliczeniowego objętego kontrolą podatkową albo kontrolą celno-skarbową. Np. kontrola podatkowa w zakresie rozliczeń z budżetem państwa w podatku od towarów i usług dotyczyła lat 2010-2013, w której wydano 3 decyzje w postępowaniu odwoławczym. Radca prawny, działając jako pełnomocnik organu podatkowego w postępowaniu sądowoadministracyjnym w sprawie ze skargi na decyzję za rok 2010, powołany został na urząd sędziego sądu administracyjnego i wyznaczony został do rozpoznania sprawy za rok 2013. Wówczas powinien on złożyć wniosek o wyłączenie go od rozpoznawania sprawy w postępowaniu przed sądem administracyjnym za rok 2013, gdyż sprawa podatkowa w postępowaniu podatkowym dotyczyła okresu nie tylko 2010 roku, ale również roku 2013 r., zaś w sprawie za 2010 występował jako pełnomocnik organu podatkowego.

 

Wyłączenie sędziego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi na wniosek strony – art. 19 p.p.s.a.

Wyłączenie sędziego na wniosek strony może nastąpić jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie (art. 19 p.p.s.a.). Należy zauważyć, że do 5 grudnia 2006 r., art. 19 p.p.s.a. miał następujące brzmienie:

Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli między nim a jedną ze stron lub jej przedstawicielem zachodzi stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, uznając, że przepis art. 19 ustawy z dnia  30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  w zakresie, w jakim ogranicza przesłankę wyłączenia sędziego jedynie do stosunku osobistego, pomijając inne okoliczności, które mogą mieć wpływ na ocenę bezstronności sędziego, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji.

Wyrok TK skutkował zmianą art. 19 p.p.s.a. Obecnie przepis ten brzmi następująco:

Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

 

Wniosek o wyłączenie sędziego

Wniosek o wyłączenie sędziego należy złożyć na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia.

Postanowienie NSA z dnia 2 lipca 2014 r., II OZ 648/14:

Niedopuszczalne jest formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności danego sędziego w oderwaniu od specyfiki i okoliczności jednostkowej sprawy. Przesłanki będące podstawą wyłączenia sędziego powinny pozostawać w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem oceny sądu w taki sposób, że prawdopodobne jest, iż w tych okolicznościach sędzia może okazać się nieobiektywny.

Ze powyższym stanowiskiem NSA należy się w pełni zgodzić.

W postanowieniu z dnia 10.10.2008 r., IV SO/Wr 3/08, WSA we Wrocławiu stwierdził:

Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. Nie wszystkie zatem stosunki osobiste między stroną lub jej przedstawicielem mogą uzasadniać wyłączenie sędziego od rozpatrywania sprawy, lecz tylko takie, które w oparciu o obiektywne okoliczności mogą wywoływać wątpliwości co do jego bezstronności.

Niewątpliwie o osobistym charakterze stosunku łączącego sędziego z jedną ze stron decyduje rodzaj jego emocjonalnego zaangażowania w odniesieniu do strony postępowania sądowego. Stosunek osobisty jest z zasady stosunkiem emocjonalnym lub też natury gospodarczej. Natomiast nie stanowi przesłanki określonej w art. 19 powołanej wyżej ustawy ocena pracy sędziego pod kątem ewentualnych popełnionych przez niego uchybień w zakresie stosowania przepisów prawa formalnego albo błędów w stosowaniu prawa materialnego, gdyż należy ona w ramach kontroli instancyjnej do sądu wyższej instancji.

Powyższy pogląd WSA we Wrocławiu należy w pełni podzielić. Przykładowo nie będzie dopuszczalne rozpoznawanie sprawy sądowoadministracyjnej przez sędziego, który był w przeszłości zatrudniony był przez jedną ze stron postępowania sądowoadminstracyjnego, w której sprawie ma obecnie orzekać, zaś stosunek pracy został rozwiązany z nim dyscyplinarnie przez pracodawcę (obecnie stronę postępowania sądowoadministracyjnego).

 

Postanowienie dotyczące wyłączenia sędziego sądu administracyjnego – art. 22 p.p.s.a.

O wyłączeniu sędziego rozstrzyga sąd administracyjny, w którym sprawa się toczy (art. 22 § 1 p.p.s.a.). Postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sędziów, na posiedzeniu niejawnym, po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy (art. 22 § 2 p.p.s.a.). Ponowny wniosek o wyłączenie sędziego niezawierający podstaw wyłączenia albo oparty na tych samych okolicznościach, podlega odrzuceniu bez składania wyjaśnień przez sędziego, którego dotyczy. Postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sędziów, na posiedzeniu niejawnym (art. 22 § 4 p.p.s.a.).

 

Zaskarżalność postanowienia w sprawie wyłączenia sędziego w postępowaniu sądowoadministracyjnym

Postanowieniem zaskarżalnym zażaleniem do NSA jest wyłącznie postanowienie oddalające wniosek o wyłączenie sędziego (art. 196 §1 pkt 6 p.p.s.a.). Postanowienie o wyłączeniu sędziego od rozpoznawania sprawy sądowoadministracyjnej jest niezaskarżalne.