w kategorii Egzekucja administracyjna

Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym w administracjiZarzuty w postępowaniu egzekucyjnym w administracji są środkiem zaskarżenia, który przysługuje zobowiązanemu w początkowym etapie trwania tego postępowania. Zobowiązany może wnieść zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym w administracji w terminie 7 dni od doręczenia mu tytułu wykonawczego. Doręczenie tytułu wykonawczego zobowiązanemu następuje zawsze w początkowej fazie postępowania egzekucyjnego w administracji. W związku z tym zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym w administracji będą (nie zawsze, ale zazwyczaj) pierwszym pismem procesowym, dzięki któremu zobowiązany może podjąć działania mające na celu obronę jego praw.

 

Prawo do wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Jednym z obowiązkowych elementów, jakie zawierać musi tytuł wykonawczy wystawiony w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jest pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu prawie do zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w administracji (art. 27 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dalej u.p.e.a.). Zarzuty – o czym wspomniałem wyżej – zobowiązany może wnieść w terminie 7 dni od doręczenia mu tytułu wykonawczego. Termin ten jest tzw. terminem prekluzyjnym. Oznacza to, że uchybienie 7-dniowego terminu na wniesienia zarzutów spowoduje, że nie zostaną one rozpatrzone przez organ egzekucyjny, chyba, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy zobowiązanego.

Brak pouczenia w tytule wykonawczym o prawie do wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie pozbawia zobowiązanego tego prawa. Może on w terminie 7 dni od otrzymania tytułu wykonawczego wnieść zarzuty.

 

Podstawy zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Podstawy zarzutów sformułowane zostały w art. 33 § 1 u.p.e.a Zgodnie z tym przepisem zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym w administracji zobowiązany może podnieść, gdy

  1. obowiązek podlegający egzekucji został wykonany lub umorzony w całości albo w części;
  2. nastąpiło przedawnienie egzekwowanego obowiązku;
  3. egzekwowany obowiązek wygasł albo nie istnieje;
  4. odroczony został terminu wykonania obowiązku;
  5. występuje brak wymagalności obowiązku z innego powodu;
  6. egzekwowany obowiązek pieniężny został rozłożony na raty;
  7. określenie egzekwowanego obowiązku nastąpiło niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;
  8. istnieje błąd co do osoby zobowiązanego;
  9. istnieje niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;
  10. występuje niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;
  11. nie doręczono zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1;
  12. zastosowano zbyt uciążliwy środek egzekucyjny;
  13. egzekucja prowadzona jest przez niewłaściwy organ egzekucyjny;
  14. tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym – wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy.

Powyższe przesłanki zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowią katalog zamknięty, co oznacza, że tylko one stanowić mogą podstawę zarzutów.

 

Skutki wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Wniesienie przez zobowiązanego zarzutów z mocy prawa powoduje, że postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zarzutów (art. 35 § 1 u.p.e.a.). Wyjątkiem jest sytuacja, w której wierzyciel po otrzymaniu zarzutów wystąpi z uzasadnionym wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego. Gdy wierzyciel jest równocześnie organem egzekucyjnym, możliwość taka nie wystąpi w ogóle.

W literaturze występują zasadnicze rozbieżności odnośnie do tego, w jakiej formie i czy w ogóle w przypadku wniesienia zarzutów organ egzekucyjny wydać ma odpowiedni akt administracyjny. Część komentatorów opowiada się za tym, że organ egzekucyjny nie ma podstaw prawnych do wydania postanowienia w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Inni twierdzą, że postanowienia takie należy wydać, zaś jego podstawą prawną jest art. 35 u.p.e.a. w zw. z art. 56 § 3 u.p.e.a. Tymczasem wybór pomiędzy jednym a drugim rozwiązaniem ma wpływ na to, czy zobowiązany pozbawiony będzie prawa do sądowej kontroli rozstrzygnięcia w tym względzie, czy też prawo takie będzie mu przysługiwało. Chodzi zatem nie tylko o samo prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie w przedmiocie zawieszenia postępowania, ale również o prawo zobowiązanego do sądowej merytorycznej kontroli rozstrzygnięcia w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego (art. 45 Konstytucji RP).

 

Rozpoznanie zarzutów przez organ egzekucyjny w sytuacji, gdy jest on jednocześnie wierzycielem

Zarzuty egzekucyjne w postępowaniu egzekucyjnym w administracji rozpoznaje organ egzekucyjny (art. 34 § 4 u.p.e.a.). Jeżeli zarzuty zostaną uznane za uzasadnione, organ egzekucyjny umorzy postępowanie egzekucyjne albo postanowi o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Organ egzekucyjny może umorzyć postępowanie egzekucyjne w części albo w całości. Umorzenie w części może dotyczyć np. sytuacji, gdy odsetki od zaległości podatkowych wykazane w tytule wykonawczym obliczone zostały błędnie, oczywiście przy założeniu, że zobowiązany podniósł ten zarzut w zarzutach w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Na postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów służy zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym zażalenie (art. 34 § 5 u.p.e.a.). Zażalenie rozpoznaje organ odwoławczy. Zobowiązany wnosi zażalenie do organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżone postanowienie, w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia w sprawie wniesionych zarzutów.

 

Rozpoznanie zarzutów przez organ egzekucyjny w sytuacji, gdy nie jest on jednocześnie wierzycielem

W przypadku, gdy organ egzekucyjny nie jest jednocześnie wierzycielem, zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 u.p.e.a. organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela. Stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące (art. 34 § 1 u.p.e.a.). Na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenie (art. 34 § 2 u.p.e.a.). Ostateczne postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela nie podlega kontroli sądowoadministracyjnej – na takie postanowienie nie przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego (art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sąami administracyjnymi). Należy zwrócić uwagę na zmianę stanu prawnego w tym zakresie. Przed 15 sierpnia 2015 r. skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego przysługiwała na tego rodzaju postanowienie.

 

Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym w administracji a wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego

Uważny czytelnik zauważy, że część przesłanek stanowiących podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego w administracji (art. 59 § 1 u.p.e.a.) pokrywa się z przesłankami zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 33 § 1 u.p.e.a.). Jaka zachodzi pomiędzy nimi relacja?

Główną różnicą pomiędzy zarzutami a wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego w administracji jest to, że zarzuty wnieść należy w nieprzekraczalnym terminie 7 dni od doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego. Gdyby zdarzyło się tak, że określona przesłanka nie została podniesiona w zarzutach, a jednocześnie przesłanka ta jest podstawą do umorzenia postępowania egzekucyjnego, nie ma żadnych przeszkód, aby zobowiązany w późniejszym wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego ją podniósł. Jest to jedyne właściwe rozwiązanie, ponieważ uzupełnianie zarzutów po upływie 7 dni od doręczenia tytułu wykonawczego będzie nieskuteczne. Wynika to z tego, że organ egzekucyjny przy rozpoznawaniu zarzutów jest związany zakresem sformułowanych zarzutów.

Orzecznictwo sądów w tej kwestii jest następujące:

Wyrok NSA z 26.08.2011 r., II FSK 474/10:

Zobowiązany nie może po upływie terminu do wniesienia zarzutów uzupełniać zarzutów zgłoszonych w terminie, powołując nowe ich podstawy.

Wyrok WSA w Warszawie z 19.09.2007 r., III SA/Wa 1151/07:

Wyłączne prawo zobowiązanego do wniesienia zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej przesądza o tym, że organ nie ma obowiązku z urzędu badać, czy w sprawie wystąpiły podstawy do sformułowania innych zarzutów niż zarzuty zgłoszone przez zobowiązanego. Z tego względu powołanie nowego zarzutu w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji wydane w przedmiocie zarzutów nie może świadczyć o wadliwości tego postanowienia.

Wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego zobowiązany może wnieść w każdym czasie trwania postępowania egzekucyjnego.

 

Brak doręczenia tytułu egzekucyjnego a prawo do wniesienia zarzutów

W wyroku z 20.12.2006 r., I FSK 427/06, NSA wyraził następujące stanowisko:

Brak doręczenia odpisu tytułu wykonawczego nie pozbawia zobowiązanego prawa do składania zarzutów.

Nie podzielam tego poglądu. Jeżeli zobowiązanemu nie został doręczony w przewidziany prawem sposób odpis tytułu wykonawczego, nie zaczął w ogóle biec 7-dniowy termin na złożenie zarzutów. Okolicznością niezbędną do stwierdzenia, że 7-dniowy termin na wniesienie zarzutów rozpoczął swój bieg, jest doręczenie zobowiązanemu tytułu wykonawczego. Gdyby było inaczej, to należałoby zadać pytanie – od jakiej daty (zdarzenia prawnego) rozpoczyna bieg 7-dniowy termin na wniesienie zarzutów? Przecież zobowiązany powinien wnieść zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym w administracji właśnie w tym 7-dniowym terminie, a nie w terminie dowolnym.

Ponadto trudno wyobrazić sobie, w jaki sposób zobowiązany – nie znając treści tytułu wykonawczego – miałby w sposób rzetelny ocenić, czy zaistniała w jego sprawie podstawa zarzutu z art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. Prawo zobowiązanego do wniesienia zarzutów bez możliwości zapoznania się z treścią tytułu wykonawczego uważam za prawo niepełne.

Za trafne uznać należy stanowisko wyrażone w wyroku WSA we Wrocławiu z 10.11.2005 r., I SA/Wr 927/04:

Wbrew zarzutom Skarżącego nie można jednak uznać, iż postępowanie egzekucyjne nie zostało wszczęte, zgodnie z powoływaną wyżej normą art. 26 § 5 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postępowanie wszczyna się także z dniem doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. W takim przypadku organ winien jednocześnie doręczyć zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego. Niedopełniając tego wymogu organ egzekucyjny naruszył przepis art. 80 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a naruszenie to ma dalej idące skutki – Skarżący został bowiem pozbawiony możliwości złożenia zarzutów, co stanowi jego ustawowe uprawnienie. Tym samym przyjąć należy, iż dopiero od daty doręczenia ww. tytułu zobowiązanemu będzie biegł siedmiodniowy termin do złożenia zarzutów, w ramach których zobowiązany będzie uprawniony do zgłaszania swoich roszczeń.