w kategorii Spółki handlowe

Rozwiązanie i likwidacja spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej jest procesem mniej skomplikowanym i nie tak czasochłonnym, jak np. likwidacja spółki z o.o. W celu wykreślenia spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej z KRS trzeba jednak dopełnić kilku formalności związanych z zakończeniem działalności spółki. W poniższym artykule odpowiadamy na pytanie, jakie przyczyny mogą powodować rozwiązanie spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej? Jak przebiega likwidacja spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej? Kto jest likwidatorem spółki? Czy w każdym przypadku, gdy wystąpi przyczyna rozwiązania spółki konieczne jest przeprowadzenie likwidacji?

 

Przyczyny rozwiązania spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej

Rozwiązanie spółki jawnej następuje – co do zasady – w przypadku, gdy:

1) zaistnieje przyczyna rozwiązania spółki jawnej przewidziana w umowie spółki (np. upłynął czas, na jaki spółka jawna została zawarta; wspólnicy zawiązali spółkę jawną w celu wdrożenia nowej technologii i proces wdrożenia już się zakończył);

2) wszyscy wspólnicy spółki jawnej podjęli jednomyślną uchwałę o rozwiązaniu tej spółki;

3) została ogłoszona upadłość spółki jawnej;

4) zmarł jeden ze wspólników spółki;

5) ogłoszona została upadłość wspólnika;

6) wspólnik lub wierzyciel wspólnika wypowiedział umowę spółki jawnej;

7) sąd wydał prawomocne postanowienie o rozwiązaniu spółki jawnej.

Okoliczności analogiczne do wskazanych wyżej powodują też rozwiązanie spółki komandytowej – z jednym jednak zastrzeżeniem. Mianowicie śmierć wspólnika mającego status komandytariusza nie będzie skutkowała rozwiązaniem spółki komandytowej (chyba że umowa spółki zawiera odmienne postanowienie).

Natomiast w przypadku spółki partnerskiej specyficzną okolicznością skutkującą rozwiązaniem spółki jest utrata przez wszystkich partnerów prawa do wykonywania wolnego zawodu. Natomiast w sytuacji, gdyby w spółce partnerskiej pozostał tylko jeden partner bądź gdyby tylko jeden partner posiadał uprawnienia do wykonywania wolnego zawodu związanego z przedmiotem działalności spółki, spółka partnerska ulegnie z mocy prawa rozwiązaniu najpóźniej z upływem roku od dnia zaistnienia któregokolwiek z tych zdarzeń.

 

Likwidacja spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej – krok po kroku

W przypadku wystąpienia przesłanki rozwiązania spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej, spółka taka – co do zasady – przechodzi w fazę likwidacji. Celem likwidacji jest zakończenie bieżących interesów spółki, rozliczenie się z wierzycielami i dłużnikami spółki, upłynnienie jej majątku oraz dokonanie podziału pozostałego majątku między wspólników. W trakcie likwidacji spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej wymagane jest zatem podjęcie szeregu czynności – zarówno faktycznych, jak i prawnych – zmierzających do zakończenia działalności spółki.

Otwarcie likwidacji i związane z tym działania

Z chwilą wystąpienia przesłanki rozwiązania spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej (np. podjęcia przez wspólników uchwały o rozwiązaniu spółki w trybie likwidacji), co do zasady, następuje otwarcie likwidacji.

Uchwała o rozwiązaniu spółki komandytowej

Otwarcie likwidacji spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej ma następujące konsekwencje:

w okresie likwidacji firma spółki powinna zawierać dodatkowe oznaczenie “w likwidacji”,

spółka nie powinna podejmować nowych interesów (np. zawierać umów z nowymi klientami), chyba że jest to konieczne do zakończenia spraw w toku,

prawo prowadzenia spraw spółki i jej reprezentowania mają wyłącznie likwidatorzy,

w okresie likwidacji zakaz konkurencji obejmuje tylko osoby będące likwidatorami spółki,

otwarcie likwidacji powoduje wygaśnięcie prokury i w okresie likwidacji nie jest możliwe ustanowienie prokurenta.

Kto jest likwidatorem spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej?

Likwidatorami spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej, co do zasady, są wszyscy wspólnicy. Wspólnicy mogą jednak zdecydować o tym, że funkcje likwidatorów będą pełnić tylko niektórzy z nich lub powołać na likwidatorów osoby spoza swojego grona. Uchwała wspólników dotycząca powołania likwidatorów wymaga jednomyślności, chyba że umowa spółki przewiduje inną większość.

Jeśli w likwidowanej spółce komandytowej, partnerskiej lub jawnej jest kilku likwidatorów, to zasadą jest, że reprezentują oni spółkę łącznie. Powołując likwidatorów, wspólnicy mogą jednak inaczej uregulować sposób reprezentacji spółki – np. mogą postanowić, że każdy likwidator będzie uprawniony do samodzielnej reprezentacji.

W praktyce może zdarzyć się, że w spółce wystąpi konflikt między wspólnikami. W takiej sytuacji pełnienie funkcji likwidatorów przez wszystkich wspólników często będzie niewskazane, gdyż skonfliktowani wspólnicy mogą opóźniać procedurę likwidacji. W celu zapewnienia prawidłowego przebiegu procesu likwidacji potrzebna może być wówczas interwencja sądu rejestrowego. Sąd ten może, na wniosek wspólnika lub innej osoby mającej interes prawny (np. wierzyciela likwidowanej spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej), ustanowić likwidatorami spółki tylko niektórych spośród wspólników bądź inne osoby.

Zgłoszenie otwarcia likwidacji do KRS

Otwarcie likwidacji spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej oraz dane likwidatorów (imiona, nazwiska, adresy) i sposób reprezentowania spółki przez likwidatorów trzeba zgłosić do właściwego sądu rejestrowego – KRS (np. w przypadku spółki mającej siedzibę we Wrocławiu właściwym sądem będzie Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu, VI Gospodarczy KRS).

Uprawnionym i zobowiązanym do złożenia wniosku o wpis otwarcia likwidacji jest każdy z likwidatorów samodzielnie. Wniosek może też złożyć ustanowiony przez likwidatorów pełnomocnik (radca prawny, adwokat). Termin na złożenie wniosku o wpis otwarcia likwidacji wynosi 7 dni od dnia otwarcia likwidacji. Zgłoszenia trzeba dokonać na odpowiednich urzędowych formularzach.

Wniosek o wpis otwarcia likwidacji spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej podlega opłacie sądowej w wysokości 250 zł i opłacie za ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym (MSiG) w wysokości 100 zł.

Sporządzenie bilansu na dzień rozpoczęcia likwidacji

Otwarcie likwidacji spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej pociąga za sobą konieczność wykonania przez likwidatorów obowiązków w zakresie sprawozdawczości finansowej, tj.:

sporządzenia bilansu na dzień rozpoczęcia likwidacji spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej – bilans otwarcia likwidacji powinien zawierać wycenę aktywów, należy go sporządzić w ciągu 15 dni od dnia rozpoczęcia likwidacji;

jeśli spółka podlega przepisom ustawy o rachunkowości (prowadzi pełną rachunkowość), księgi rachunkowe likwidowanej spółki trzeba zamknąć na dzień poprzedzający postawienie spółki w stan likwidacji oraz otworzyć na dzień rozpoczęcia likwidacji.

Termin na otwarcie ksiąg rachunkowych spółki wynosi 15 dni od dnia rozpoczęcia likwidacji, zaś zamknięcie ksiąg rachunkowych likwidowanej spółki powinno nastąpić w ciągu 3 miesięcy od dnia poprzedzającego dzień postawienia spółki w stan likwidacji.

dodatkowo – jeśli likwidowana spółka podlega przepisom ustawy o rachunkowości – likwidatorzy powinni sporządzić bilans na dzień zamknięcia ksiąg rachunkowych likwidowanej spółki (czyli na dzień poprzedzający dzień postawienia spółki w stan likwidacji). Termin na sporządzenie tego bilansu wynosi 3 miesiące od dnia poprzedzającego dzień postawienia spółki w stan likwidacji.

Czynności likwidacyjne w toku likwidacji spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej

Choć samo otwarcie likwidacji spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej nie jest jednoznaczne z automatycznym zakończeniem działalności spółki, to jednak trzeba mieć świadomość, że od momentu przejścia spółki w fazę likwidacji zasady prowadzenia przez nią działalności ulegają zmianie. Czynności podejmowane przez likwidatorów powinny być bowiem podporządkowane celowi postępowania likwidacyjnego, którym jest zakończenie działalności spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej. Podejmowane przez likwidatorów czynności likwidacyjne powinny zatem zmierzać do:

zakończenia bieżących interesów likwidowanej spółki (np. poprzez rozwiązanie zawartych przez spółkę umów z kontrahentami za porozumieniem stron lub ich wypowiedzenie),

ściągnięcia od dłużników spółki przysługujących jej wierzytelności (co obejmuje także ich dochodzenie przymusowe na drodze sądowej),

wypełnienia zobowiązań likwidowanej spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej,

upłynnienia majątku spółki, czyli jego spieniężenia.

W trakcie procedury jaką jest likwidacja spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej likwidatorzy nie mogą rozpoczynać w imieniu spółki nowych przedsięwzięć, chyba że zaangażowanie się w takie przedsięwzięcia jest niezbędne do zakończenia spraw spółki będących już w toku. A zatem likwidatorzy mogą zawrzeć w imieniu spółki nową umowę, jeżeli bez jej zawarcia nie byłoby możliwe ukończenie rozpoczętych wcześniej interesów – np. wypełnienie przez spółkę jej zobowiązań wynikających z umów zawartych przed otwarciem likwidacji.

Podział między wspólników pozostałego majątku likwidowanej spółki

Jeżeli po spłaceniu zobowiązań likwidowanej spółki oraz pozostawieniu przez likwidatorów odpowiednich kwot na pokrycie zobowiązań niewymagalnych lub spornych w spółce pozostanie  jeszcze jakiś majątek, likwidatorzy powinni podzielić go między wspólników zgodnie z postanowieniami umowy spółki. W przypadku, gdy umowa spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej nie reguluje kwestii podziału majątku pozostałego po likwidacji, likwidatorzy powinni działać w sposób określony w Kodeksie spółek handlowych, czyli:

w pierwszej kolejności spłacić wspólnikom likwidowanej spółki ich udziały,

jeśli po spłaceniu wspólnikom ich udziałów w spółce pozostaną jeszcze jakieś środki, likwidatorzy powinni podzielić je między wspólników w takiej proporcji, w jakiej wspólnicy uczestniczą w zysku spółki,

jeżeli któryś ze wspólników wniósł do spółki jakąś rzecz (np. samochód) tylko do używania, to taką rzecz likwidatorzy powinni zwrócić wspólnikowi w naturze.

Natomiast w przypadku, gdyby okazało się, że majątek spółki pozostały po likwidacji nie wystarcza na spłatę udziałów wspólników i długów, likwidatorzy powinni podzielić niedobór między wspólników zgodnie z postanowieniami umowy spółki. Jeśli umowa spółki nie zawiera żadnych regulacji w tym zakresie, niedobór trzeba podzielić między wspólników w proporcji, w jakiej uczestniczą oni w stracie. Gdyby któryś ze wspólników okazał się niewypłacalny, przypadająca na niego część niedoboru obciąża pozostałych wspólników w takim samym stosunku, w jakim obciąża ich niedobór przypadający na nich samych.

Sporządzenie bilansu na dzień zakończenia likwidacji

Na likwidatorach ciąży obowiązek sporządzenia bilansu na dzień zakończenia likwidacji spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej. Bilans zakończenia (zamknięcia) likwidacji trzeba zatem sporządzić po zakończeniu czynności likwidacyjnych.

Księgi i dokumenty zlikwidowanej spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej

Księgi i dokumenty zlikwidowanej spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej likwidatorzy powinni oddać na przechowanie wspólnikowi lub osobie trzeciej na okres nie krótszy niż pięć lat. Z wybraną osobą trzeba zawrzeć umowę przechowania. Jeśli wspólnik lub osoba trzecia nie wyrazi zgody na przechowanie ksiąg i dokumentów zlikwidowanej spółki, przechowawcę wyznaczy sąd rejestrowy.

Uchwała o przechowaniu dokumentów rozwiązanej spółki

Złożenie wniosku o wykreślenie spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej z KRS

Po zakończeniu likwidacji spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej likwidatorzy powinni złożyć wniosek o wykreślenie spółki z rejestru przedsiębiorców KRS. Wniosek składa się do sądu rejestrowego właściwego ze względu na siedzibę spółki (np. jeśli siedzibą spółki jest Wrocław, wniosek trzeba złożyć do Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu, VI Gospodarczy KRS) na urzędowych formularzach.

Wniosek o wykreślenie z KRS likwidowanej spółki osobowej

Wniosek o wykreślenie spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej z KRS podlega opłacie sądowej w wysokości 300 zł i opłacie za ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym (MSiG) w wysokości 100 zł. Nie ma przeszkód, aby wniosek złożył ustanowiony przez likwidatorów pełnomocnik (adwokat lub radca prawny).

Rozwiązanie spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej (czyli koniec jej bytu prawnego) nastąpi z chwilą wykreślenia spółki z rejestru przez sąd.

 

Czy zaistnienie przyczyny rozwiązania spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej oznacza, że zawsze konieczne jest przeprowadzenie likwidacji?

Wystąpienie okoliczności skutkującej rozwiązaniem spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej nie zawsze pociąga za sobą konieczność przeprowadzenia likwidacji. Na przykład jeśli przyczyną rozwiązania spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej jest podjęcie przez wszystkich wspólników jednomyślnej uchwały o rozwiązaniu spółki, wspólnicy mogą uzgodnić, że zakończenie działalności spółki nastąpi w inny sposób niż likwidacja. Warunkiem zakończenia działalności spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej w inny sposób niż w drodze likwidacji jest wyrażenie na to zgody przez wszystkich wspólników. Wyrażanie takiej zgody nie będzie jednak niezbędne, jeżeli już w samej umowie spółki wspólnicy dopuścili inny sposób zakończenia działalności spółki niż jej likwidacja.

Uchwała o rozwiązaniu spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej bez przeprowadzenia likwidacji – o czym jeszcze trzeba pamiętać?

Podejmując uchwałę o rozwiązaniu spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej bez przeprowadzenia likwidacji, wspólnicy powinni wskazać czynności, które zostaną dokonane zamiast likwidacji. Na czym w praktyce może to polegać? Na przykład na tym, że rezygnując z prowadzenia likwidacji spółki komandytowej, jawnej lub partnerskiej, wspólnicy uzgodnią, że jeden lub kilku spośród nich przejmie cały majątek spółki z obowiązkiem spłaty wierzycieli.

Przy dokonywaniu takich uzgodnień trzeba pamiętać o zawarciu odpowiednich umów dotyczących przeniesienia majątku spółki na wspólnika lub wspólników bądź wskazaną przez nich osobę trzecią. Chodzić tu może w szczególności o zawarcie umowy sprzedaży lub umowy darowizny. Istotne jest przy tym, aby umowy te spełniały wymogi co do formy określone w przepisach prawa. Przykładowo, jeżeli wspólnicy uzgodnili przeniesienie na jednego z nich własności nieruchomości należącej do spółki, umowę trzeba zawrzeć w formie aktu notarialnego.

Rozwiązanie spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej bez prowadzenia likwidacji – zalety

Jeżeli wspólnicy zdecydują się zakończyć działalność spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej bez prowadzenia likwidacji, odpadnie część formalności, których trzeba by dopełnić, gdyby likwidacja spółki była prowadzona. W szczególności:

nie trzeba będzie składać do sądu rejestrowego (KRS) wniosku o wpisanie otwarcia likwidacji spółki,

nie będzie konieczne sporządzanie bilansu otwarcia likwidacji.

Zgodna rezygnacja przez wspólników z przeprowadzenia likwidacji spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej oznacza zatem oszczędność czasu i pieniędzy.

Kolejną zaletą rozwiązania spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej bez prowadzanie likwidacji jest możliwość ustalenia przez wspólników innych zasad podziału majątku spółki niż w przypadku likwidacji. W grę wchodzi tu w szczególności umówienie się przez wspólników na podział majątku spółki w naturze – bez konieczności wcześniejszego spieniężania tego majątku.

Warto też zwrócić uwagę na pogląd zaprezentowany przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 5 maja 2016 roku (sygn. akt: II CSK 573/15):

(…) Sytuacja wierzycieli rzeczywiście pogarsza się w sytuacji, gdy przestaje istnieć ich dłużnik. Jest to jednak naturalna konsekwencja ustania bytu osoby prawnej. Mechanizmem chroniącym wierzycieli jest następstwo prawne. Spółka komandytowa nie jest osobą prawną, więc można przyjąć, że z chwilą jej wykreślenia z rejestru, gdy zakończono jej byt bez postępowania likwidacyjnego, wszyscy wspólnicy są jej następcami prawnymi. Zgodzić się należy z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 2009 r., II CSK 134/90, że wspólnicy spółki jawnej, którzy podjęli uchwałę o jej rozwiązaniu, są następcami prawnymi tej spółki do czasu zaspokojenia jej wierzycieli.

A zatem jeżeli wspólnicy uzgodnią inny niż likwidacja sposób zakończenia działalności spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej, nie ma wymogu, żeby spłata wierzycieli nastąpiła przed wykreśleniem spółki z KRS.

Rozwiązanie spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej bez prowadzenia likwidacji – przechowawca ksiąg i wniosek o wykreślenie z KRS

Choć rozwiązanie spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej bez prowadzenia likwidacji jest mniej sformalizowane niż rozwiązanie spółki w trybie likwidacji, to jednak nie można zapominać o kilku wymogach.

Po pierwsze, chodzi o wyznaczenie przechowawcy ksiąg i dokumentów rozwiązanej spółki. Przechowawcą takim może być wspólnik lub osoba trzecia. Podobnie jak w przypadku rozwiązania spółki w trybie likwidacji, z wybraną osobą trzeba zawrzeć umowę przechowania. Księgi i dokumenty rozwiązanej spółki komandytowej, partnerskiej lub jawnej powinny być przechowywane przez okres nie krótszy niż pięć lat.

Po drugie, wspólnicy spółki rozwiązanej bez prowadzenia likwidacji mają obowiązek złożyć do sądu rejestrowego (KRS) wniosek o wykreślenie spółki z rejestru przedsiębiorców. Wniosek ten podlega opłacie sądowej w wysokości 300 zł i opłacie za ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym (MSiG) w wysokości 100 zł.

Spółka zostanie rozwiązana (czyli byt prawny spółki ustanie) z chwilą wykreślenia jej z KRS.

Marzena Zaremba
Radca prawny. Partner w Szymała Zaremba Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych Sp. p. Wpisana na listę radców prawnych prowadzoną przez Okręgową Izbę Radców Prawnych we Wrocławiu. Zajmuje się w szczególności prawną obsługą spółek oraz sporządza i opiniuje umowy handlowe.