w kategorii Podatek VAT

Zwolnienie VAT art. 43 ust. 1 pkt 2W dzisiejszym artykule omówię najistotniejsze zagadnienia związane ze zwolnieniem z VAT przewidzianym w art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT. Od razu uprzedzam, że wybór akurat tego zwolnienia nie jest przypadkowy. Temat ten nie jest łatwy. Celem artykułu jest zwrócenie uwagi na pułapki, które czyhają na podatników i dotyczą właśnie zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT. Zacznę jednak od przytoczenia treści przepisu, który wydaje się być bardzo prosty w odbiorze.

 

Art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT

Treść tego przepisu jest następująca:

Zwalnia się od podatku dostawę towarów wykorzystywanych wyłącznie na cele działalności zwolnionej od podatku, jeżeli z tytułu nabycia, importu lub wytworzenia tych towarów nie przysługiwało dokonującemu ich dostawy prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego;

 

Warunki konieczne dla realizacji zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT

Dla realizacji zwolnienia przewidzianego w art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT konieczne jest wystąpienie następujących okoliczności:

1) nabycie przez podatnika VAT (B) towarów od podmiotu A (poprzedni etap obrotu);

2) z tytułu nabycia towarów przez podatnika VAT (B) od podmiotu A nie przysługiwało temu pierwszemu prawo do odliczenia podatku naliczonego od podatku należnego.

3) dostawa towarów przez podatnika B w kolejnym etapie obrotu na rzecz podmiotu C;

4) wykorzystywanie przez podatnika B towaru nabytego od A wyłącznie do czynności zwolnionych z podatku VAT;

Schemat dwóch dostaw tego samego towaru: A → B → C

Zwolnienie przewidziane w art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT dotyczy dostawy towarów pomiędzy B → C, przy spełnieniu dwóch warunków:  B wykorzystuje zakupione towary na cele zwolnione z VAT oraz w związku z dostawą towarów pomiędzy A → B, podmiot B nie odliczył podatku naliczonego z tytułu tej dostawy.

 

Błąd popełniany przez podatników korzystających ze zwolnienia przewidzianego w art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT

Najczęściej popełnianym błędem przez podatników VAT przy ocenie, że doszło do realizacji wszystkich warunków przewidzianych w art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT jest przyjęcie, że dostawcą w transakcji A → B może być niepodatnik VAT (osoba taka w języku potocznym nazywana jest „osobą prywatną”). Założenie, że art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT dotyczy również takiej sytuacji, w której podmiot A nie występował w transakcji A → B jako podatnik VAT, a więc dokonał dostawy towarów w ramach „sprzedaży prywatnej” oznacza, że transakcja ta pozostawała całkowicie poza reżimem VAT. W konsekwencji, jeżeli transakcja, w której sprzedawca A występował w niej jako niepodatnik VAT, to podmiotowi B nie przysługiwało z tytułu dokonania nabycia prawo do odliczenia podatku naliczonego. Transakcja ta była opodatkowana w podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC).

 

Dostawa niepodlegająca ustawie VAT

Podobnie jest, gdy przedmiotem sprzedaży pomiędzy A → B jest towar, którego dostawa w ogóle nie podlega opodatkowaniu w VAT, np. zorganizowana część przedsiębiorstwa albo przedsiębiorstwo. Podatnicy (błędnie) wywodzą, że jeżeli nabywcy zorganizowanej części przedsiębiorstwa (podmiotowi B)  nie przysługiwało w związku z tym nabyciem prawo do odliczenia podatku naliczonego to późniejsza dostawa pomiędzy B → C zwolniona jest z VAT, gdyż spełniony został warunek przewidziany w art. 43 ust. 1 pkt 2 in fine ustawy o VAT.

 

Skutki błędów popełnianych przy interpretacji art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT

Zwolnienie przewidziane w art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT dotyczy dostawy towarów, w tym również dostawy nieruchomości. Zwolnienie to może więc być trzecim obok dwóch zwolnień przewidzianych w art. 43 ust. 1 pkt 10 oraz art. 43 ust. 1 pkt 10a ustawy o VAT, które brane powinno być pod uwagę przy ocenie czy konkretna dostawa nieruchomości zwolniona jest z VAT. Skutki błędnej oceny mogą w niektórych przypadkach narazić podmiot B na zapłatę podatku VAT w stawce 23% z „własnej kieszeni”.

Z reguły podatek VAT przerzucany jest na nabywcę (podmiot C), gdyż nabywca płaci cenę brutto (z VAT), chyba, że podatnik (podmiot B) błędnie przyjmie, że dana sprzedaż (B → C) zwolniona jest z VAT, a opodatkowana w PCC. W związku z tym B nie „pobierze” od C podatku VAT w cenie sprzedaży, za to notariusz, jeżeli przedmiotem dostawy jest nieruchomość, pobierze od C podatek PCC (art. 2 pkt 4 lit b ustawy o PCC).

 

Jak odczytywać wyrażenie „jeżeli z tytułu nabycia towarów nie przysługiwało dokonującemu ich dostawy prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego” zawarte w art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy VAT?

Aby wyjaśnić, co tak naprawdę oznacza zwrot: „jeżeli z tytułu nabycia towarów nie przysługiwało dokonującemu ich dostawy prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego” warto sięgnąć do przykładów z życia i orzecznictwa NSA.

 

Wyrok NSA z 21.05.2013 r., I FSK 559/13

W dniu 02.10.2009 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego wpłynął wniosek skarżącej (czyli w naszym schemacie podmiotu C) o stwierdzenie nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych w kwocie 11 686 626 zł który został pobrany przez notariusza przy sporządzaniu umowy sprzedaży. Zbywca (podmiot B) nabył wymieniony przedmiot dostawy w latach 1999-2000, w drodze aportu zorganizowanej części przedsiębiorstw nieopodatkowanego podatkiem VAT. Podmiot B sprzedaż tych składników zakwalifikował jako czynność zwolnioną od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT.

Zasadnicza kwestia sporna dotyczy ustalenia, czy zwolnienie, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT ma zastosowanie również w sytuacji, gdy dostawca towaru (podmiot B) nie odliczył podatku na poprzednim etapie obrotu, albowiem towar stanowiący przedmiot dostawy został przezeń nabyty (od A) wskutek czynności niepodlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, a zatem niegenerującej kwoty podatku naliczonego.

Zwolnienie od podatku dostawy towaru na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT nie ma zastosowania, jeżeli nabycie tego towaru przez podatnika (podmiot B) nie było opodatkowane podatkiem od towarów i usług.

W rozpoznawanej sprawie, w świetle poczynionych wcześniej konstatacji, zwolnienie to nie miało jednak zastosowania, gdyż w poprzednim etapie obrotu (A → B) przedmiotem świadczenia była czynność wyłączoną z opodatkowania podatkiem od towarów i usług. Sąd I instancji dokonał zatem błędnej wykładni powołanego przepisu, gdyż uznał, że wymieniony w nim “brak prawa do odliczenia” dotyczy również sytuacji, w której podatek naliczony na poprzednim etapie obrotu w ogóle nie powstał.

Stwierdzić bowiem należy, że pierwotne nabycie nieruchomości (A →B) w drodze nieodpłatnej, nie podlegającej podatkowi od towarów i usług (VAT-owi), nie oznacza, że kolejna czynność sprzedaży (B → C) tejże nieruchomości jest wolna od tegoż podatku, tj. od podatku od towarów i usług (VAT-u).

 

Wyrok NSA z 28.02.2013 r., I FSK 627/12

Strona skarżąca (podmiot B) jest podmiotem gospodarczym, podatnikiem VAT, który będąc operatorem sieci telewizji kablowej, w dniu 8.04.2009 r. dokonał zakupu od osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej wewnątrzbudynkowej sieci telewizji kablowej wraz z niezbędnymi elementami dodatkowej infrastruktury technicznej, położonej w budynkach mieszkalnych stanowiących własność spółdzielni mieszkaniowej. Nabycie przez podatnika prowadzącego tego rodzaju działalność gospodarczą takiego dobra inwestycyjnego nie mogło nastąpić na bliżej nieokreśloną działalność “prywatną” tegoż podatnika, a niewątpliwie służyć miało jego działalności gospodarczej, lecz obiektywne trudności w faktycznym pozyskaniu tego dobra spowodowały, że strona nie zaliczyła tegoż dobra inwestycyjnego do swoich składników majątku i nie wykorzystywała go w swojej działalności.

Zwolnienie, o którym mowa w art. 136 lit. b dyrektywy 2006/112/WE, a więc również wynikające z art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT przysługuje tylko wtedy gdy podatnik nie ma prawa do odliczenia podatku na skutek ograniczeń i zakazów przewidzianych przepisami dyrektywy lub ustawy o VAT, co wynika np. ze związku ze sprzedażą zwolnioną od podatku (por. art. 86 i art. 88 ustawy o VAT), a więc nie ma zastosowania, gdy brak odliczenia podatku w poprzedniej fazie obrotu wynika z faktu, że dana czynność w ogóle nie podlegała opodatkowaniu oraz gdy podatnik, mając prawo do odliczenia podatku naliczonego, z uprawnienia tego nie skorzystał.

Taka natomiast sytuacja została przedstawiona we wniosku o interpretację poprzez wskazanie, że transakcja nabycia przez skarżącą sieci telewizji kablowej została opodatkowana podatkiem od czynności cywilnoprawnych, a nie podatkiem VAT, a zatem w przydatku tym nie zachodziła sytuacja braku prawa do odliczenia podatku naliczonego z tytułu nabycia tego towaru przez stronę skarżącą, po myśli art. 86 ustawy o VAT (art. 176 dyrektywy 2006/112/WE). To zaś oznacza, że norma art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT nie mogła w ogóle znaleźć zastosowania w takiej sytuacji.

 

Zwolnienie z art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT a nabycie przez zbywcę (B) nieruchomości przed wprowadzeniem podatku VAT w Polsce

Kolejnym przypadkiem „spornym” jest czy sprzedaż nieruchomości pomiędzy podmiotami B → C może być zwolniona z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt ustawy o VAT, gdy transakcja nabycia tej nieruchomości przez B od A (A → B) miała miejsce przed wprowadzeniem podatku od towarów i usług w Polsce. Czy zatem w takiej sytuacji można powiedzieć, że dokonującemu dostawy tej nieruchomości (podmiotowi B) nie przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego?

 

Wyrok NSA z 23.11.2017 r., I FSK 312/16

Wyrok ten zapadł wprawdzie nie w kontekście analizy zwolnienia przewidzianego w art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT, a zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 10a lit a ustawy o VAT, jednakże ze względu na taką samą treść fragmentów zawartych w obu tych przepisach ocenę prawną NSA dotyczącą zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 10a lit a ustawy o VAT z powodzeniem wykorzystać można do odpowiedzi na pytanie postawione przeze mnie na wstępie.

Ustawodawca wprowadzając przesłankę zwolnienia określoną w art. 43 ust. 10a lit. a ustawy o VAT (prawo do odliczenia), powiązał ją bezpośrednio z funkcjonowaniem systemu podatku od towarów i usług. Oznacza to, że podatek ten w dacie dokonywania określonej czynności, musiał być elementem systemu podatkowego danego państwa. Tymczasem w momencie nabycia/wytworzenia budynków/budowli, szczegółowo opisanych we wniosku o wydanie interpretacji, podatek od towarów i usług nie obowiązywał. W związku z tym nie można rozważać, czy stronie skarżącej przysługiwało prawo do odliczenia, czy też była tego prawa pozbawiona. Konsekwencją powyższego stanowiska jest przyjęcie, że w stosunku do budynków/budowli skarżącej nabytych/wytworzonych przed wejściem w życie ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, nie zostanie spełniona przesłanka o której mowa w art. 43 ust. 1 pkt 10a lit. a ustawy o VAT.

 

Postanowienie TSUE z 6.07.2006 r., C-18/05 i C-155/05

W ten sposób pierwsza część art. 13 część B lit. c) szóstej dyrektywy, przewidując zwolnienie od podatku, pozwala na uniknięcie sytuacji, w której odsprzedaż towarów byłaby przedmiotem kolejnego opodatkowania, gdy towary te zostały uprzednio nabyte przez podatnika dla potrzeb działalności zwolnionej od podatku na mocy tego przepisu i gdy przy ich nabyciu podatek VAT został naliczony w sposób ostateczny, bez możliwości odliczenia.

W konsekwencji na pierwsze pytanie w sprawie C-18/05 oraz na pytanie w sprawie C-155/05 należy odpowiedzieć, że wykładni pierwszej części art. 13 część B lit. c) szóstej dyrektywy należy dokonywać w ten sposób, iż przewidziane w niej zwolnienie od podatku dotyczy jedynie odsprzedaży towarów nabytych wcześniej przez podatnika dla potrzeb działalności zwolnionej od podatku na mocy tego przepisu, o ile nie przysługiwało mu prawo do odliczenia podatku od wartości dodanej naliczonego przy pierwotnym nabyciu tych towarów.

 

Podsumowanie

Zwolnienie przewidziane w art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT przy dostawie towarów pomiędzy B → C będzie możliwe wyłącznie wówczas, gdy w dostawie pomiędzy A → B powstał podatek naliczony, który nie mógł jednak zostać przez B odliczony. Na przykład: podatnik VAT czynny (A) sprzedał innemu podatnikowi VAT czynnemu (B) nieruchomość w ramach pierwszego zasiedlenia (czynność opodatkowana, podatek naliczony powstał), zaś podatnik B wykorzystywał nabytą nieruchomość wyłącznie do celów zwolnionych z VAT, np. szpital (art. 43 ust. 1 pkt 18 ustawy o VAT) albo prywatna szkoła języków obcych (art. 43 ust. 1 pkt 27 ustawy o VAT) i z tego powodu nie mógł odliczyć podatku naliczonego powstałego przy zakupie nieruchomości z uwagi na ograniczenie wynikające z art. 86 ust. 1 ustawy o VAT.

Metoda kasowa VAT

Metoda kasowa VAT pozwala podatnikowi VAT czynnemu na uzależnienie zapłaty podatku na rachunek urzędu skarbowego od tego, czy jego kontrahent zapłacił mu za sprzedany towar.

Indywidualna interpretacja podatkowa

Interpretacja podatkowa pozwala podatnikowi uzyskać pewność, że rozwiązanie prawne, które zamierza wprowadzić (albo już wprowadził) oraz skutki podatkowe wynikające z tego rozwiązania, będą przez organy podatkowe uznane za poprawne, tzn. przyjęte rozwiązanie będzie zgodne z prawem.

Skutki wystawienia faktury przed formalną rejestracją VAT

Czy podatnik VAT ma prawo do odliczenia VAT z faktury wystawionej przez niezarejestrowanego podatnika? Czy niezarejestrowany podatnik możne odliczyć podatek naliczony z faktur które otrzymał przed rejestracją w VAT?

Jak podpisać sprawozdanie finansowe przez kilka osób?

Opatrzenie dokumentu elektronicznego podpisami kilku osób będzie konieczne np. w przypadku składania sprawozdania finansowego spółki z o.o. do e-KRS, jeżeli spółka ma kilku członków zarządu. W dzisiejszym artykule postaram się wyjaśnić w jaki sposób należny wykonać operację pod tytułem: Jak podpisać sprawozdanie finansowe przez kilka osób?