In Podatek VAT

STATUS VAT

Podatnik VAT czynny

Podatnik VAT czynny a podatnik VAT zwolniony

Podatników VAT możemy podzielić na dwie odrębne grupy. Są to: podatnicy VAT czynni oraz podatnicy VAT zwolnieni. Prawa i obowiązki podatnika VAT czynnego oraz podatnika VAT zwolnionego określone zostały w ustawie z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (ustawa o VAT). Na wstępie zaznaczę, że nie jest możliwe, aby jednocześnie ktoś był podatnikiem VAT zwolnionym oraz podatnikiem VAT czynnym.

 

Podatnik VAT czynny a płatnik VAT

Określenia funkcjonujące w internecie takie jak: “jestem płatnikiem VAT” oraz “nie jestem płatnikiem VAT” są błędne. Taki stan rzeczy wynika z braku wiedzy co do podstawowych pojęć w ustawie o VAT. Przez potoczne wyrażenie: “jestem płatnikiem VAT” należy rozumieć, że ktoś ma na myśli, że jest podatnikiem VAT czynnym. Przez potoczne wyrażenie: “nie jestem płatnikiem VAT” należy rozumieć, że ktoś ma na myśli, że nie jest podatnikiem VAT czynnym, a jest za to podatnikiem VAT zwolnionym.

Na uwadze należy mieć to, że przeciętny Polak, nie posługując się poprawnymi, ustawowymi pojęciami, dostrzega jednak podstawowe różnice pomiędzy podatnikiem VAT czynnym, którego nazywa “płatnikiem VAT”, a podatnikiem VAT zwolnionym, którego nazywa “nie płatnikiem VAT”. W dalszej części artykułu posługiwać się będę wyłącznie poprawnym, ustawowym nazewnictwem, tj. podatnik VAT czynny oraz podatnik VAT zwolniony.

Więcej o tym kim jest płatnik VAT, a także o różnicach pomiędzy nim a podatnikiem VAT pisałem w innym artykule pt. Płatnik VAT a podatnik VAT – różnice.

 

Różnice pomiędzy podatnikiem VAT czynnym a podatnikiem VAT zwolnionym

Jakie są różnice pomiędzy podatnikiem VAT czynnym a podatnikiem VAT zwolnionym? Najważniejszą różnicą pomiędzy podatnikiem VAT czynnym a podatnikiem VAT zwolnionym jest to, że podatnik VAT czynny ma prawo do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony, wynikający z faktur, które otrzymał kupując towar albo usługę w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Podatnik VAT zwolniony, pomimo tego, że również prowadzi działalności gospodarczą, nie ma prawa do odliczenia podatku VAT naliczonego, wynikającego z faktur zakupowych. Prawo do odliczenia podatku naliczonego dla podatnika VAT czynnego wynika z art. 86 ust. 1 ustawy o VAT. Wyłączenie prawa do obniżenia podatku należnego o naliczony dla podatnika VAT zwolnionego wynika z art. 86 ust. 1 oraz art. 88 ust. 3a pkt 2 ustawy o VAT.

 

Podatnik VAT zwolniony

Podatnik VAT zwolniony wykonuje czynności, które są zwolnione z podatku VAT. Zwolnienie to wynika z art. 113 ust. 1 ustawy o VAT. Będzie mogło być one zastosowane przez podatnika, gdy sprzedaż w danym roku podatkowym nie przekroczyła 200 000 zł bez podatku VAT. Wcześniej, przed 2017 rokiem, limit ten wynosił 150 000 zł. Podatnik VAT zwolniony może zawsze zrezygnować z tego zwolnienia i zostać podatnikiem VAT czynnym. Jedynym warunkiem, jaki musi spełnić to pisemnie zawiadomić właściwego dla siebie naczelnika urzędu skarbowego o tym, że rezygnuje ze zwolnienia przewidzianego w art. 113 ust. 1 ustawy o VAT. Jeżeli wartość sprzedaży zwolnionej od podatku w danym roku podatkowym przekroczy kwotę 200 000 zł, zwolnienie traci moc począwszy od czynności, którą przekroczono tę kwotę (art. 113 ust. 5). Utrata statusu podatnika VAT zwolnionego, o której mowa, wynika z przepisów prawa i przez to jej skuteczność nie jest uzależniona od jakiegokolwiek zawiadamiania o tym naczelnika urzędu skarbowego.

 

Utrata zwolnienia z VAT przez podatnika rozpoczynającego prowadzenie działalności gospodarczej w trakcie roku podatkowego

Podatnik VAT rozpoczynający prowadzenie działalności gospodarczej będzie podatnikiem VAT zwolnionym dopóki skumulowana wartość sprzedaży nie przekroczy progu obliczonego w następujący sposób:

Podatnik VAT czynny - próg sprzedaży
Przykład:

Podatnik zaczął prowadzić działalność gospodarczą 1 maja. W miesiącach: maj, czerwiec, lipiec, sierpień skumulowana wartość sprzedaży nie przekraczała odpowiednio wartości: 16 666 zł (maj), 33 333 zł (maj+czerwiec), 50 000 zł (maj+czerwiec+lipiec), 66 666 zł (maj+czerwiec+lipiec+sierpień). Na początku września, czyli w 5 miesiącu prowadzenia działalności, podatnik dokonał dostawy towaru. Suma ceny netto tej dostawy oraz wartości sprzedaży z poprzednich miesięcy przekroczyła próg sprzedaży zwolnionej przypadający na 5 miesiąc prowadzenia działalności gospodarczej, tj. 83 333 zł. Począwszy od wrześniowej dostawy towaru podatnik przestał być z mocy prawa podatnikiem VAT zwolnionym, a stał się podatnikiem VAT czynnym. Od tej dostawy towaru podatnik VAT czynny powinien wystawiać faktury VAT, naliczać podatek VAT należny i składać do urzędu skarbowego deklaracje miesięczne albo kwartalne. Ma on również prawo do odliczania podatku naliczonego z faktur zakupowych.

Podatnik prowadzący działalność gospodarczą, która obejmuje dostawę towarów i świadczenie usług, powinien pamiętać o tym, że za sprzedaż uważa się zarówno dostawę towarów, jak i świadczenie usług.

[art. 2 pkt 22 ustawy o VAT]

Sprzedaż to odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju, eksport towarów oraz wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów.

 

Czynności, których nie należny brać pod uwagę przy sprawdzaniu czy przekroczony został próg sprzedaży

W art. 113 ust. 2 ustawy o VAT wymienione zostały czynności, które nie są traktowane jako sprzedaż i nie powinny być doliczane do sprzedaży. Sprzedaż związana z tymi czynności nie powinna być ujmowana w skumulowanej sprzedaży przy weryfikacji tego czy próg sprzedaży został już przekroczony.

Do wartości sprzedaży, o której mowa w art. 113 ust. 1 ustawy o VAT, nie wlicza się:

1. wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów,

2. sprzedaży wysyłkowej z terytorium kraju,

3. sprzedaży wysyłkowej na terytorium kraju,

4. odpłatnej dostawy towarów i odpłatnego świadczenia usług zwolnionych na podstawie art. 43 ust. 1 ustawy o VAT, z wyjątkiem transakcji związanych z nieruchomościami, jeżeli transakcja ta nie ma charakteru pomocniczego,

5. odpłatnej dostawy towarów, które na podstawie przepisów o podatku dochodowym są zaliczane przez podatnika do środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych podlegających amortyzacji.

 

Prawa i obowiązki podatnika VAT zwolnionego

1) Osoba, która rozpoczyna prowadzenie działalności gospodarczej i nie zawiadomi naczelnika urzędu skarbowego na piśmie o tym, że rezygnuje ze zwolnienia przewidzianego w art. 113 ust. 1 ustawy o VAT, staje się automatycznie (z mocy prawa) podatnikiem VAT zwolnionym (z drobnymi wyjątkami, o czym niżej);

2) Podatnikowi VAT zwolnionemu nie przysługuje prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego;

3) Podatnik VAT zwolniony przy sprzedaży usług albo towarów, jeżeli wystawia fakturę VAT, nie wykazuje w niej w ogóle podatku VAT;

4) Podatnik VAT zwolniony, nie mogąc odliczyć podatku VAT naliczonego, przerzuca obciążenie podatkowe na kupującego podnosząc cenę sprzedaży. Ciężar podatku zapłaconego przez podatnika VAT zwolnionego przy zakupie materiałów wykorzystywanych do prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, przerzucony zostaje na nabywcę jego usług albo towarów. Ciężar ten zawarty jest cenie sprzedaży, a nie w podatku VAT, który w ogóle przy sprzedaży nie występuje. Podatnik VAT zwolniony nie ponosi ciężaru ekonomicznego podatku VAT;

5) Podatnik VAT zwolniony nie składa okresowych (miesięcznych albo kwartalnych) deklaracji podatkowych w podatku VAT;

6) Podatnik VAT zwolniony nie rozlicza podatku VAT. Nie jest obowiązany do odprowadzenia podatku należnego za dany okres rozliczeniowy i nie przysługuje mu zwrot nadwyżki podatku naliczonego nad należnym;

7) Podatnik VAT zwolniony może, ale nie musi, złożyć naczelnikowi urzędu skarbowego zgłoszenie rejestracyjne w podatku VAT. Jeżeli zdecyduje się je złożyć, będzie w rejestrze VAT widoczny jako podatnik VAT zwolniony.

 

Prawa i obowiązki podatnika VAT czynnego

1) Podmiot rozpoczynający prowadzenie działalności gospodarczej, aby uzyskać status podatnika VAT czynnego musi złożyć naczelnikowi urzędu skarbowego zawiadomienie o tym, że chce rozliczać się jako podatnik VAT czynny;

2) Możliwość wyboru statusu podatnika VAT czynnego albo podatnika VAT zwolnionego, nie dotyczy podmiotów wymienionych w art. 113 ust. 13 ustawy o VAT. Podmioty te zostały z mocy prawa wyłączone spod zwolnienia podmiotowego z art. 113 ust. 1 ustawy o VAT. Będą to m.in. przedsiębiorcy świadczący usługi prawnicze, usługi w zakresie doradztwa, usługi jubilerskie oraz przedsiębiorcy nieposiadający siedziby działalności gospodarczej na terenie Polski;

3) Podatnik VAT czynny ma prawo do obniżenia podatku VAT należnego o podatek VAT naliczony;

4) Z racji powyższego, podatnik VAT czynny może przerzucić ciężar podatku VAT na kupującego, który to ciężar jest ”ukryty” w podatku VAT przy sprzedaży. Podatnik VAT czynny nie ponosi ciężaru ekonomicznego podatku VAT;

5) Podatnik VAT czynny ma obowiązek składania okresowych deklaracji w podatku VAT;

6) Podatnik VAT czynny rozlicza podatek VAT. Z tego względu odprowadza on na rachunek urzędu skarbowego podatek VAT należy za dany okres rozliczeniowy albo – jeżeli występuje w danym okresie rozliczeniowym nadwyżka VAT naliczonego nad należnym – przysługuje mu prawo do obniżenia podatku VAT należnego o tę nadwyżkę w następnych okresach rozliczeniowych albo do jej zwrotu na rachunek bankowy.

 

Obowiązek wystawienia faktury VAT u podatnika VAT zwolnionego i jej elementy

Podatnik VAT zwolniony nie jest obowiązany do wystawienia faktury VAT. Wynika to wprost z art. 106b ust. 2 ustawy o VAT. Podatnik VAT zwolniony ma obowiązek wystawić fakturę VAT wyłącznie na żądanie nabywcy towaru lub usługi, jeżeli żądanie jej wystawienia zostało zgłoszone w terminie 3 miesięcy, licząc od końca miesiąca, w którym dostarczono towar lub wykonano usługę bądź otrzymano całość lub część zapłaty (art. 106b ust. 3 pkt. 2 ustawy o VAT).

Bardzo istotną kwestią dla podatnika VAT zwolnionego jest to, jakie elementy faktury VAT wystawianej przez niego, nie mogą się w niej znaleźć. Elementy, które nie powinny znaleźć się na fakturze VAT wystawianej przez podatnika VAT zwolnionego to:

1. stawka podatku VAT,

2. suma wartości sprzedaży netto,

3. kwota podatku VAT od sumy wartości sprzedaży.

Podstawa prawna: art. 106e ust. 4 pkt 3 oraz art. 106b ust. 3 pkt 2 ustawy o VAT

Z drugiej strony ważne jest również, to aby w treści faktury VAT, którą wystawia podatnik VAT zwolniony, znalazł się element, który koniecznie musi się w niej znaleźć. Niezbędnym elementem faktury VAT wystawianej przez podatnika VAT zwolnionego jest wskazanie podstawy prawnej zwolnienia sprzedaży od podatku VAT. W przypadku podatnika VAT zwolnionego podstawą prawną zwolnienia jest art. 113 ust. 1 ustawy o VAT.

Wymóg zawarcia tego elementu w fakturze VAT wystawianej przez podatnika VAT zwolnionego wynika z art. 106e ust. 1 pkt 19 ustawy o VAT.

 

Prawo do odliczenia podatku naliczonego z faktury wystawionej przez podatnika VAT zwolnionego

Jak już wyżej wspomniałem podatnik VAT zwolniony może wystawić fakturę VAT, jeżeli takie żądanie zgłosi nabywca towaru albo usługi. Na fakturze tej nie powinna znaleźć się stawka oraz kwota podatku VAT. Co się stanie, gdy podatnik VAT zwolniony, najczęściej z niewiedzy, będzie wystawiał swoim kontrahentom faktury VAT z podatkiem VAT, zaś oni odliczą ten podatek traktując go jako VAT naliczony? W takiej sytuacji pomniejszenie podatku należnego o taki podatek naliczony zostanie zakwestionowane przez organ podatkowy przy kontroli podatkowej. Podstawą prawną odmowy uznania odliczenia podatku naliczonego wynikającego z faktury VAT wystawionej przez podatnika VAT zwolnionego będzie art. 88 ust. 3a pkt 2 ustawy o VAT. Według tego przepisu nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego faktury w przypadku gdy transakcja udokumentowana fakturą nie podlega opodatkowaniu albo jest zwolniona od podatku. Sprzedaż dokonywana przez podatnika VAT zwolnionego jest zwolniona z podatku VAT na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy o VAT.

 

Jak sprawdzić czy podatnik jest podatnikiem VAT czynnym?

W jaki sposób podatnicy VAT czynni mogą sprawdzić czy fakturę z podatkiem VAT otrzymali od kontrahenta, który jest podatnikiem VAT czynnym (w takiej sytuacji prawo do odliczenia VAT przysługuje), czy też otrzymali ją od podatnika VAT zwolnionego, który z niewiedzy zachował się jak podatnik VAT czynny? Najłatwiejszym sposobem jest sprawdzenie statusu podatnika VAT w rejestrze udostępnionym na stronie Ministerstwa Finansów:

Status VAT